ชาวบ้านค้าน แต่ประทานบัตรออกได้อย่างไร? ย้อนเส้นทางเหมืองเพอร์ไลต์มหาโพธิ์ จากเสียงค้านสู่ประทานบัตร
จากคำขอประทานบัตรปี 2560 การนัดรับฟังความคิดเห็นปี 2561 เสียงคัดค้านที่ปรากฏต่อเนื่อง การลงพื้นที่ของคณะกรรมาธิการฯ ในปี 2564 ที่เห็นว่ากระบวนการประชาคมยังไม่สมบูรณ์ จนถึงวันนี้ที่ฐานข้อมูลภาครัฐระบุว่าโครงการได้รับประทานบัตรแล้ว คำถามสำคัญของกรณีเหมืองเพอร์ไลต์ ต.มหาโพธิ์ อ.สระโบสถ์ จึงไม่ใช่แค่ “เหมืองจะเกิดหรือไม่” แต่รวมถึงเสียงของชุมชนถูกนำไปพิจารณาอย่างไร ก่อนกระบวนการเดินมาถึงการออกประทานบัตร
กรณีเหมืองแร่เพอร์ไลต์ในพื้นที่หมู่ 3 ตำบลมหาโพธิ์ อำเภอสระโบสถ์ จังหวัดลพบุรี กลับมาเป็นประเด็นอีกครั้ง หลังผู้ว่าราชการจังหวัดลพบุรีลงพื้นที่เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2569 รับฟังข้อกังวลของประชาชน ซึ่งยังมีผู้คัดค้านโครงการ ขณะที่เอกชนได้รับประทานบัตรแล้ว และข้อพิพาทเกี่ยวกับการออกประทานบัตรถูกนำเข้าสู่การพิจารณาของศาลปกครอง ตามข้อมูลที่จังหวัดเผยแพร่
แต่เมื่อ LOPBURITODAY ย้อนตรวจสอบเอกสารและข้อมูลย้อนหลัง พบว่า ความขัดแย้งระหว่างโครงการเหมืองกับชุมชนไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในปี 2569 แต่มีร่องรอยย้อนกลับไปอย่างน้อยถึงช่วงปี 2561 และมีคำถามเกี่ยวกับกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนปรากฏมาแล้วหลายปี
จุดเริ่มต้น — คำขอประทานบัตร 7/2560
เอกสารของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ระบุว่า บริษัท บี แอนด์ พี เพอร์ไลต์ จำกัด ยื่นคำขอประทานบัตรทำเหมืองแร่หินอุตสาหกรรมชนิดหินเพอร์ไลต์ และรับจดทะเบียนเป็น คำขอประทานบัตรที่ 7/2560 พื้นที่ประมาณ 40 ไร่ 1 งาน ตั้งอยู่หมู่ 3 ตำบลมหาโพธิ์ อำเภอสระโบสถ์ จังหวัดลพบุรี
ต่อมา เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่จังหวัดลพบุรีออกประกาศลงวันที่ 15 กรกฎาคม 2561 นัดประชาชนในพื้นที่เข้าร่วมแสดงความคิดเห็นต่อการขอประทานบัตรในวันที่ 9 สิงหาคม 2561 เวลา 09.00–12.00 น. ที่ศาลาประชาคมหมู่ 3
ประกาศดังกล่าวระบุชัดว่าการรับฟังความคิดเห็นจัดขึ้นตาม มาตรา 56 วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 และเปิดให้ประชาชนที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านหมู่ 3 ตามคุณสมบัติที่กำหนดเข้าร่วมแสดงความคิดเห็น นี่เป็นหลักฐานทางราชการที่ยืนยันได้ว่า มีการประกาศจัดกระบวนการรับฟังความคิดเห็นตามกฎหมาย
แต่การมีประกาศจัดรับฟังความคิดเห็น กับคำถามว่า กระบวนการดังกล่าวเสร็จสมบูรณ์อย่างไร และสะท้อนความเห็นของชุมชนเพียงใด เป็นคนละประเด็นกัน และตรงนี้เองที่เรื่องเริ่มซับซ้อนขึ้น
ปี 2563 เสียง “ไม่เอาเหมือง” ยังปรากฏ
วันที่ 10 กันยายน 2563 มีการเรียกประชุมเพื่อชี้แจงและรับฟังความคิดเห็นกรณีเหมือง โดยมีทั้งฝ่ายอำเภอ อบต.มหาโพธิ์ ตัวแทนผู้ประกอบการ และประชาชนเข้าร่วม
รายงานข่าวในขณะนั้นระบุว่ามีประชาชนจากหลายหมู่บ้านเข้าร่วมประมาณ 400 คน และมีการแสดงจุดยืนคัดค้านโครงการ ขณะที่การพูดคุยไม่สามารถหาข้อยุติร่วมกันได้
จึงเห็นได้ว่า แม้จะมีการประกาศรับฟังความคิดเห็นมาตั้งแต่ปี 2561 แต่ ข้อขัดแย้งเรื่องการยอมรับโครงการของประชาชนยังคงอยู่ในปี 2563 และอีกหนึ่งปีต่อมา ประเด็นเรื่องกระบวนการรับฟังความคิดเห็นถูกหยิบขึ้นมาตั้งคำถามอย่างเป็นทางการมากขึ้น
ปี 2564 กมธ.ลงพื้นที่ — ตั้งข้อสังเกต “ประชาคมยังไม่สมบูรณ์”
วันที่ 16 พฤศจิกายน 2564 คณะกรรมาธิการการป้องกันและปราบปรามการทุจริตประพฤติมิชอบ สภาผู้แทนราษฎร ลงพื้นที่ อบต.มหาโพธิ์ เพื่อรับฟังข้อมูลเกี่ยวกับการออกประทานบัตรและข้อร้องเรียนของประชาชน
รายงานข่าวในเวลานั้นอ้างคำให้สัมภาษณ์ของนายจารึก ศรีอ่อน ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งรองประธานคณะกรรมาธิการฯ ว่า จากการรับฟังข้อมูลเห็นว่า กระบวนการทำประชาคมยังไม่เสร็จสมบูรณ์เท่าที่ควร และมีข้อสรุปให้ผู้ประกอบการที่ต้องการเดินหน้าทำเหมืองในพื้นที่กลับมาดำเนินกระบวนการประชาคมใหม่
ในรายงานเดียวกันยังปรากฏข้อโต้แย้งเรื่องจำนวนรายชื่อ โดยฝ่ายชาวบ้านระบุว่า มีรายชื่อประชาชนประมาณ 400 ราย แต่มีผู้ลงชื่อประมาณ 54 คน และประชาชนบางส่วนอ้างว่าเข้าใจว่าการลงชื่อดังกล่าวเป็นเพียงการลงชื่อเข้าร่วมประชุม
**ข้อมูลส่วนนี้ต้องอ่านอย่างระมัดระวัง
เพราะเป็น ข้อกล่าวอ้างและข้อโต้แย้งที่ปรากฏในรายงานข่าวย้อนหลัง ไม่ใช่หลักฐานเพียงพอที่จะสรุปว่าเอกสารใดเป็นเท็จ หรือกระบวนการรับฟังความคิดเห็นผิดกฎหมาย
LOPBURITODAY ยังไม่พบเอกสารทางการที่เพียงพอให้สรุปว่า มีการปลอมแปลงเอกสารหรือรายชื่อ ดังนั้นจึงไม่ควรกล่าวหาบุคคลหรือหน่วยงานใดในประเด็นดังกล่าวจนกว่าจะมีหลักฐานหรือคำวินิจฉัยจากหน่วยงานที่มีอำนาจ
แล้วกฎหมายบอกว่าอย่างไร หากชาวบ้าน “ไม่เห็นด้วย”?
นี่เป็นจุดที่ต้องแยกให้ออกจากความเข้าใจว่า “ประชาคมไม่ผ่านแล้วห้ามออกประทานบัตรทันที”
สาระสำคัญของมาตรา 56 แห่ง พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 กำหนดกระบวนการไว้ว่า หลังมีคำขอประทานบัตรและกำหนดพื้นที่คำขอแล้ว ต้องมีการปิดประกาศและจัดรับฟังความคิดเห็นของชุมชนในพื้นที่
หากประชาชนในชุมชนไม่เห็นด้วยกับการทำเหมือง และผู้มีอำนาจออกประทานบัตรไม่สามารถวินิจฉัยให้ได้ข้อยุติ กฎหมายเปิดให้มีขั้นตอน จัดทำประชามติของประชาชนในพื้นที่ที่ขอประทานบัตร ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
ดังนั้น เสียงคัดค้านมีความหมายในกระบวนการตามกฎหมาย แต่ไม่ได้แปลว่าการคัดค้านเพียงอย่างเดียวทำให้คำขอประทานบัตรตกไปโดยอัตโนมัติ
คำถามสำหรับกรณีมหาโพธิ์จึงต้องเจาะจงกว่าเดิมว่า
หลังเกิดข้อคัดค้านและข้อสังเกตเรื่องความสมบูรณ์ของกระบวนการรับฟังความคิดเห็นในปี 2564 หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการตามขั้นตอนใดต่อ จึงนำมาสู่การออกประทานบัตรในที่สุด?
จาก “คำขอ 7/2560” วันนี้กลายเป็น “ประทานบัตร 29275/16600”
ปัจจุบัน ฐานข้อมูล Smart EIA Plus ของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ระบุชื่อโครงการอย่างเป็นทางการว่า
โครงการทำเหมืองแร่หินอุตสาหกรรมชนิดหินเพอร์ไลต์ ของบริษัท บี แอนด์ พี เพอร์ไลต์ จำกัด คำขอประทานบัตรที่ 7/2560 ประทานบัตรที่ 29275/16600
ฐานข้อมูลระบุประเภทโครงการเป็นเหมืองแร่ที่มีการใช้วัตถุระเบิด และสถานภาพโครงการว่า “ได้รับอนุมัติ/อนุญาตก่อสร้าง อยู่ระหว่างก่อสร้าง” ขณะที่ข้อมูลเจ้าของโครงการระบุว่ารายงาน EIA ได้รับความเห็นชอบและเผยแพร่รายงานฉบับสมบูรณ์แล้ว
นอกจากนี้ Smart EIA Plus ยังปรากฏข้อมูลล่าสุดว่า เมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2569 สผ.รับทราบการขอเปลี่ยนแปลงรายละเอียดในรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมของโครงการนี้ด้วย
นั่นหมายความว่า จากคำขอที่เริ่มต้นในปี 2560 วันนี้กระบวนการทางราชการได้เดินมาไกลถึงขั้นที่มี ประทานบัตรเลขที่ 29275/16600 แล้ว แต่ความขัดแย้งกับประชาชนยังไม่จบ
8 ปีผ่านไป ชาวบ้านยังออกมาคัดค้าน
วันที่ 18 สิงหาคม 2569 ผู้ว่าราชการจังหวัดลพบุรีและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องลงพื้นที่มหาโพธิ์อีกครั้ง
กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่เองเผยแพร่ข้อมูลว่าผู้อำนวยการสำนักงานอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ เขต 5 เข้าร่วมสังเกตการณ์ “การคัดค้านการทำเหมือง ของบริษัท บี แอนด์ พี เพอร์ไลต์ จำกัด” ในวันดังกล่าว
ส่วนข้อมูลจากจังหวัดที่ LOPBURITODAY รายงานก่อนหน้านี้ระบุว่า ประชาชนยังแสดงความกังวลเรื่องพื้นที่ป่า สิ่งแวดล้อม มลพิษ ผลกระทบต่อพื้นที่เกษตร อาชีพ และวิถีชีวิต พร้อมนำกรณีการออกประทานบัตรเข้าสู่ศาลปกครอง โดยจังหวัดระบุว่าคดีอยู่ระหว่างการไต่สวน
จึงเกิดภาพที่น่าสนใจขึ้นว่า
ปี 2561 — มีประกาศจัดรับฟังความคิดเห็น
ปี 2563 — ยังมีประชาชนออกมาคัดค้าน
ปี 2564 — กมธ.ลงพื้นที่และตั้งข้อสังเกตว่ากระบวนการประชาคมยังไม่สมบูรณ์ พร้อมให้ทำใหม่
ปัจจุบัน — มีประทานบัตรเลขที่ 29275/16600 แล้ว
ปี 2569 — ประชาชนยังคัดค้าน และกรณีการออกประทานบัตรเข้าสู่ศาลปกครอง
คำถามจึงไม่ควรหยุดแค่ว่า “ชาวบ้านเอาหรือไม่เอาเหมือง”
สิ่งที่ควรได้รับคำอธิบายต่อสาธารณะคือ กระบวนการระหว่างปี 2561 จนถึงวันที่ออกประทานบัตรเกิดอะไรขึ้นบ้าง หลังคณะกรรมาธิการฯ ในปี 2564 ระบุให้ทำประชาคมใหม่ มีการดำเนินการอย่างไร?
มีการจัดรับฟังความคิดเห็นหรือประชาคมใหม่หรือไม่ หากมี จัดขึ้นเมื่อใด มีประชาชนเข้าร่วมเท่าใด และผลอย่างเป็นทางการเป็นอย่างไร?
หากยังมีประชาชนไม่เห็นด้วย กระบวนการหาข้อยุติตามมาตรา 56 ดำเนินไปถึงขั้นใด และมีหรือไม่มีเหตุที่จะต้องเข้าสู่กระบวนการประชามติ?
ที่สำคัญ เสียงคัดค้าน ข้อกังวลด้านสิ่งแวดล้อม และข้อมูลของชุมชน ถูกนำไปประกอบการพิจารณาออกประทานบัตรอย่างไร?
คำถามเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าการออกประทานบัตร ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะขณะนี้ยังไม่มีข้อมูลเพียงพอให้สรุปเช่นนั้น และตามข้อมูลจังหวัด ประเด็นเกี่ยวกับการออกประทานบัตรยังอยู่ในกระบวนการพิจารณาของศาลปกครอง
แต่ในอีกด้านหนึ่ง การมีประทานบัตรแล้วก็ไม่ได้ทำให้ข้อสงสัยเกี่ยวกับกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนหมดไปโดยอัตโนมัติ
“รับฟังความคิดเห็น” ไม่ควรเป็นเพียงขั้นตอนบนกระดาษ
ประเด็นนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะที่ลพบุรี ต้นปี 2569 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ หรือ กสม. เสนอให้ทบทวนกระบวนการรับฟังความคิดเห็นในกรณีเหมืองหลายพื้นที่ พร้อมเสนอให้ปรับปรุงมาตรา 56 และหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อขยายกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียและชุมชนที่ได้รับข้อมูลและมีส่วนร่วมให้ครอบคลุมผู้ที่อาจได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองมากขึ้น
ข้อเสนอของ กสม. สะท้อนโจทย์สำคัญของโครงการเหมืองทั่วประเทศว่า การมีส่วนร่วมของประชาชนไม่ควรถูกวัดเพียงว่า “จัดประชุมแล้วหรือยัง” แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าคนที่อาจได้รับผลกระทบได้รับข้อมูลและมีโอกาสแสดงความคิดเห็นอย่างเพียงพอหรือไม่
สำหรับมหาโพธิ์ คำตอบสุดท้ายเรื่องความชอบด้วยกฎหมายของประทานบัตรต้องเป็นไปตามกระบวนการของหน่วยงานและศาล ไม่ใช่คำตัดสินจากสื่อหรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
แต่ในฐานะเรื่องสาธารณะที่เกี่ยวข้องกับทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตของคนในพื้นที่ ประชาชนย่อมควรได้รับคำอธิบายที่ตรวจสอบได้ว่า
จากวันที่เปิดรับฟังความคิดเห็น จนถึงวันที่ประทานบัตรออก — เสียงของชุมชนถูกนำไปอยู่ตรงไหนของกระบวนการตัดสินใจ
และนี่อาจเป็นคำถามสำคัญกว่าคำถามว่า “เหมืองเปิดหรือยัง”
📌 Timeline: 8 ปีของเหมืองเพอร์ไลต์มหาโพธิ์
2560 — บริษัท บี แอนด์ พี เพอร์ไลต์ จำกัด ยื่นคำขอประทานบัตรที่ 7/2560
9 ส.ค. 2561 — กำหนดจัดรับฟังความคิดเห็นชุมชนหมู่ 3 ตามมาตรา 56 พ.ร.บ.แร่
10 ก.ย. 2563 — มีการประชุมรับฟังความคิดเห็นอีกครั้ง ท่ามกลางประชาชนที่ออกมาคัดค้าน
16 พ.ย. 2564 — กมธ.ป้องกันและปราบปรามการทุจริตฯ ลงพื้นที่ และมีข้อสรุปให้ดำเนินกระบวนการประชาคมใหม่
ก.พ. 2566 — มีเอกสารมาตรการป้องกัน แก้ไข และติดตามผลกระทบสิ่งแวดล้อมของโครงการ
11 พ.ค. 2569 — Smart EIA Plus ระบุว่า สผ.รับทราบการเปลี่ยนแปลงรายละเอียดในรายงาน EIA ของโครงการ
ปัจจุบัน — ฐาน Smart EIA Plus ระบุประทานบัตรเลขที่ 29275/16600 แล้ว
18 ส.ค. 2569 — ชาวบ้านยังคัดค้าน ผู้ว่าฯ ลพบุรีลงพื้นที่ ขณะที่จังหวัดระบุว่ากรณีการออกประทานบัตรอยู่ระหว่างกระบวนการของศาลปกครอง
**สิ่งที่ประชาชนควรรู้
การตรวจสอบครั้งนี้ ยังไม่พบหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปว่ามีการปลอมเอกสาร หรือประทานบัตรออกโดยมิชอบ และ LOPBURITODAY ไม่ควรนำข้อสงสัยดังกล่าวมาเสนอเป็นข้อเท็จจริง
อ้างอิง
กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) — เอกสารต้นทางสำคัญที่สุด
มี “ประกาศเจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่จังหวัดลพบุรี เรื่อง ขอเรียนเชิญเข้าร่วมแสดงความคิดเห็นการขอประทานบัตรทำเหมืองแร่” ระบุว่า บริษัท บี แอนด์ พี เพอร์ไลต์ จำกัด ยื่นคำขอประทานบัตรเลขที่ 7/2560 ทำเหมืองหินอุตสาหกรรมชนิดหินเพอร์ไลต์ พื้นที่ประมาณ 40 ไร่ 1 งาน หมู่ 3 ต.มหาโพธิ์ อ.สระโบสถ์ จ.ลพบุรี เอกสารนี้ใช้ยืนยันได้ว่า มีกระบวนการเชิญประชาชนแสดงความคิดเห็นต่อคำขอประทานบัตร เอกสารประกาศ กพร.
แนวหน้า — 10 กันยายน 2563
รายงานเหตุการณ์ประชุมที่ อบต.มหาโพธิ์ เพื่อชี้แจงและรับฟังความคิดเห็น หลังชาวบ้านยื่นหนังสือคัดค้านโครงการ โดยระบุคำขอประทานบัตร 7/2560 และหลักเหมืองแร่เลขที่ 29275 รวมถึงมีประชาชนจาก 10 หมู่บ้านประมาณ 400 คนเข้าร่วม เหมาะใช้สร้าง Timeline ว่าเสียงคัดค้านไม่ได้เพิ่งเกิดในปี 2569 อ่านรายงานเหตุการณ์ปี 2563 จากแนวหน้า
TC News Station — เหตุการณ์เดียวกันในปี 2563
รายงานรายละเอียดการประชุมรับฟังความคิดเห็นและบรรยากาศการคัดค้าน โดยระบุว่าชาวบ้านชูป้าย “เราไม่เอาเหมืองแร่” และการเจรจาต้องยุติลง แหล่งนี้ใช้ประกอบกับแนวหน้า ไม่ควรใช้แทนเอกสารราชการในประเด็นทางกฎหมาย รายงานการคัดค้านเหมืองที่มหาโพธิ์
Thai PBS — 19 ตุลาคม 2566
สำคัญมากสำหรับประเด็น “กระบวนการมีส่วนร่วม” เพราะ Thai PBS รายงานว่า ชาว ต.มหาโพธิ์ ร้องขอความช่วยเหลือทางกฎหมายจากสภาทนายความ กรณีคำขอประทานบัตรเหมืองเพอร์ไลต์ โดย ฝ่ายชาวบ้านอ้างว่ากระบวนการไม่ชอบด้วยกฎหมาย เนื่องจากชุมชนขาดการมีส่วนร่วมในรายงาน EIA และกังวลผลกระทบจากฝุ่นต่อพื้นที่เกษตรกรรม ตรงนี้ต้องเขียนว่าเป็น ข้อกล่าวอ้างของชาวบ้าน ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่เราวินิจฉัยเอง Thai PBS: สภาทนายความช่วยเหลือคดีเหมืองแร่เพอร์ไลต์ จ.ลพบุรี
คมชัดลึก — การคัดค้านในปี 2565
รายงานการรวมตัวของประชาชนในพื้นที่ต่อกรณีเหมืองเพอร์ไลต์ประมาณ 40 ไร่ โดยมีทั้งฝ่ายสนับสนุนและคัดค้าน ใช้เป็นหลักฐานประกอบ Timeline ว่าประเด็นดังกล่าวยังคงเป็นข้อขัดแย้งในพื้นที่หลังเหตุการณ์ปี 2563 รายงานเหตุการณ์จากคมชัดลึก
LOPBURITODAY — ข่าววันที่ 19 สิงหาคม 2569
นี่คือข่าวต้นทางของเราเองที่ควรทำ Internal Link ใน Editor’s Pick รอบนี้ ข่าวระบุว่าเอกชน ได้รับประทานบัตรแล้ว ขณะที่ประชาชนยังคัดค้าน และข้อมูลจากจังหวัดระบุว่าชาวบ้านได้นำกรณีการออกประทานบัตรเข้าสู่ศาลปกครอง โดยคดียังอยู่ระหว่างกระบวนการ นอกจากนี้จังหวัดชี้ว่า แม้ได้รับประทานบัตรแล้วก็ยังเริ่มทำเหมืองไม่ได้ทันที ต้องดำเนินการตามเงื่อนไขและมาตรการที่กำหนดก่อน เหมืองเพอร์ไลต์มหาโพธิ์ ชาวบ้านกังวลผลกระทบ ผู้ว่าฯ ลพบุรีย้ำยังทำเหมืองไม่ได้ทันที
