ใครเสี่ยง? สัญญาณเตือน PTSD และแนวทางการรักษา
ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD: Posttraumatic Stress Disorder) เป็นโรคที่เกิดจากการประสบกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจจนเกิดความเครียดหรือความกลัวในระยะยาว อาการของ PTSD ไม่ได้เกิดขึ้นแค่กับเหตุการณ์ที่ใหญ่หลวงอย่างการรบหรือภัยพิบัติเท่านั้น แต่ยังสามารถเกิดขึ้นจากเหตุการณ์ในชีวิตประจำวันที่มีความรุนแรงหรือกระทบกระเทือนจิตใจได้อย่างไม่คาดคิด
โรคเครียดหลังเผชิญเหตุการณ์รุนแรง Posttraumatic stress disorder (PTSD) เป็นความผิดปกติทางจิตใจที่เกิดขึ้นหลังจากเผชิญกับเหตุการณ์คุกคามที่กระทบกระเทือนต่อจิตใจอย่างรุนแรง หรือเผชิญเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการบาดเจ็บที่อันตรายถึงชีวิต เช่น ภาวะสงคราม อุบัติเหตุร้ายแรง ถูกทารุณกรรม ถูกข่มขืน ประสบภัยพิบัติทางธรรมชาติ เป็นต้น ซึ่งอาจเป็นประสบการณ์โดยตรง หรือการพบเห็นเหตุการณ์นั้น จนทำให้ผู้ป่วยอาจเห็นภาพในอดีต ฝันถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น รู้สึกวิตกกังวลโดยไม่สามารถควบคุมได้ อาจส่งผลให้นอนไม่หลับ ไม่มีสมาธิ โดยอาการจะค่อนข้างรุนแรงและเกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ จนอาจส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้
รู้จัก PTSD และอาการที่ควรระวัง
PTSD คือภาวะที่เกิดขึ้นเมื่อบุคคลประสบกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ เช่น อุบัติเหตุร้ายแรง การทำร้ายทางร่างกาย หรือการสูญเสียคนสำคัญในชีวิต เหตุการณ์เหล่านี้ทำให้สมองของผู้ป่วยไม่สามารถประมวลผลได้ตามปกติ ส่งผลให้เกิดอาการที่ส่งผลต่อชีวิตประจำวัน อาการของ PTSD ประกอบด้วยหลายด้าน เช่น
- อาการเลวร้ายจากการฝัน หรือการระลึกถึงเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนใจในรูปแบบของฝันร้ายหรือภาพหลอน
- อาการระแวดระวังสูง เช่น ความวิตกกังวลตลอดเวลา กลัวสิ่งที่ไม่รู้จัก หรือหลีกเลี่ยงสถานที่หรือกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์สะเทือนใจ
- การหลีกเลี่ยง เช่น หลีกเลี่ยงการพูดถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น หรือหลีกเลี่ยงการอยู่ในสถานที่ที่ทำให้เกิดความทรงจำเกี่ยวกับเหตุการณ์นั้น
- ความรู้สึกซึมเศร้า เช่น การสูญเสียความสนใจในกิจกรรมที่เคยทำให้มีความสุข หรือรู้สึกว่าไม่สามารถเชื่อมต่อกับผู้อื่นได้
กลุ่มคนที่เสี่ยงต่อการเกิด PTSD
แม้ว่า PTSD จะสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนที่ประสบเหตุการณ์สะเทือนใจ แต่บางกลุ่มก็มีความเสี่ยงสูงกว่ากลุ่มอื่น ๆ ซึ่งรวมถึง:
- บุคลากรทางการแพทย์และเจ้าหน้าที่กู้ภัย : ผู้ที่ต้องเผชิญกับสถานการณ์วิกฤตและประสบกับความรุนแรงในหน้าที่
- ทหารหรือทหารผ่านศึก : ผู้ที่เคยประสบกับสงครามหรือการต่อสู้ในสนามรบ
- ผู้ที่ประสบกับความรุนแรงในครอบครัวหรือการถูกทำร้าย : การถูกทำร้ายทางร่างกายหรือจิตใจอาจทำให้เกิด PTSD ได้
- ผู้ที่สูญเสียคนใกล้ชิด: การสูญเสียบุคคลที่รักในเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด เช่น อุบัติเหตุหรือการฆาตกรรม
- ผู้ที่ประสบกับอุบัติเหตุร้ายแรง : เช่น การเกิดอุบัติเหตุทางถนนหรืออุบัติเหตุทางการทำงาน
แนวทางการรักษา PTSD
- การรักษาด้วยยา โดยยาหลักคือกลุ่มยาต้านเศร้า จะให้ยาเท่ากับผู้ป่วยที่เป็นโรคซึมเศร้า และควรให้ยานานอย่างน้อย 1 ปี
- การรักษาด้วยจิตบำบัด เช่น ความคิดพฤติกรรมบำบัด (cognitive behavior therapy) สิ่งสำคัญคือ การให้กำลังใจ ส่งเสริมให้ผู้ป่วยได้พูดระบายความรู้สึก ความคิด เกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เผชิญมาเท่าที่ผู้ป่วยต้องการ โดยไม่ต้องลงรายละเอียดของเหตุการณ์ เพราะอาจทำให้ผู้ป่วยมีอาการแย่ลงจากการรู้สึกว่าเหตุการณ์เกิดซ้ำ ช่วยแนะนำวิธีปรับตัว ฝึกผ่อนคลาย ส่งเสริมให้ญาติมีส่วนช่วยเหลือประคับประคองผู้ป่วย วิธีบำบัดบาดแผลทางใจ (EMDR) ที่ให้ผู้ป่วยนึกถึงเหตุการณ์ไปพร้อมกับมองตามนิ้วมือของผู้รักษาที่เคลื่อนไหวไปมาตามขวาง และการบำบัดความกลัวด้วยการเผชิญหน้ากับความกลัว ให้ผู้ป่วยเผชิญหน้ากับเหตุการณ์อีกครั้งผ่านการจินตนาการ
PTSD เป็นโรคที่เกิดจากการประสบกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจซึ่งสามารถส่งผลต่อทั้งร่างกายและจิตใจในระยะยาว การเข้าใจอาการ การสังเกตและระบุกลุ่มคนที่เสี่ยงต่อการเกิดโรค เป็นสิ่งสำคัญในการช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่เหมาะสมและทันท่วงที หากคุณหรือคนรอบข้างเริ่มแสดงอาการของ PTSD อย่ารอช้าที่จะขอคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญเพื่อค้นหาวิธีการรักษาที่ดีที่สุดและกลับมาสู่ชีวิตที่สมดุลและมีความสุขอีกครั้ง
