24 ต.ค. ชวนชม “ลอยผ้าป่าทางเรือมอญ” ครั้งที่ 24 จากวิถีชุมชนมอญริมน้ำ สู่ประเพณีหนึ่งเดียวของลพบุรี
จากวิถีคนมอญบางขันหมากในฤดูน้ำหลาก ที่เคยพายเรือตั้งกองผ้าป่า ร้องรำทำเพลงและบอกบุญไปตามสองฝั่งแม่น้ำลพบุรี สู่ประเพณีที่ได้รับการฟื้นฟูและสืบทอดมาถึงปัจจุบัน ปี 2569 เตรียมจัด “ลอยผ้าป่าทางเรือมอญ ครั้งที่ 24” วันที่ 24 ตุลาคม เชื่อม 5 วัด 3 ตำบลในเมืองลพบุรี
ใครเคยเห็นการทอดผ้าป่าที่วัดอาจคุ้นกับการเดินทางไปถวายผ้าป่าทางบก แต่ที่ลพบุรีมีอีกวิธีหนึ่งที่ผูกพันกับชีวิตของชุมชนริมน้ำมาอย่างยาวนาน นั่นคือ “ลอยผ้าป่าทางเรือมอญบางขันหมาก” ประเพณีที่นำกองผ้าป่าลงเรือ ล่องไปตามแม่น้ำลพบุรี และนำไปถวายตามวัดที่ตั้งอยู่ริมสายน้ำ
ปีนี้ตามโปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ กำหนดจัด วันเสาร์ที่ 24 ตุลาคม 2569 เป็น ครั้งที่ 24 ครอบคลุม 5 วัด 3 ตำบลในเขตเมืองลพบุรี แต่ก่อนจะไปดูงาน ลองย้อนกลับไปดูว่าเหตุใดประเพณีนี้จึงต้องเกิดขึ้น “บนเรือ”
ทำไมต้อง “ลอยผ้าป่า” ทางเรือ?
รากของประเพณีไม่ได้เกิดจากการออกแบบกิจกรรมเพื่อการท่องเที่ยว แต่เกี่ยวพันกับสภาพภูมิประเทศและวิถีชีวิตของ ชุมชนมอญบางขันหมาก โดยตรง
งานศึกษาประเพณีลอยผ้าป่าทางเรือมอญบางขันหมากระบุว่า ประเพณีนี้เป็นกิจกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรมที่วัดอัมพวันและชุมชนมอญบางขันหมากทำกันมาตั้งแต่สมัยโบราณในช่วงหลังออกพรรษา รูปแบบคล้ายการทอดผ้าป่าทั่วไป เพียงเปลี่ยนการเดินทางจากทางบกเป็น ทางน้ำ ล่องไปถวายผ้าป่าตามวัดริมแม่น้ำลพบุรี
เหตุผลสำคัญมาจากสภาพพื้นที่ของบางขันหมากในอดีต ซึ่งเป็นพื้นที่ลุ่ม เมื่อเข้าสู่ช่วงออกพรรษาตรงกับฤดูน้ำหลาก ชาวบ้านจำนวนมากมีเรือเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
คนในชุมชน โดยเฉพาะหนุ่มสาว จะนัดหมายกันนำเรือของแต่ละบ้านมารวมขบวน ตั้ง ตะเกียงเจ้าพายุบริเวณหัวเรือ ตั้งกองผ้าป่าสามัคคี แล้วพายเรือไปตามแม่น้ำลพบุรี พร้อมร้องรำทำเพลงและบอกบุญกับบ้านเรือนตามริมตลิ่ง จึงพูดได้ว่า “เรือ” ไม่ได้เป็นเพียงฉากสวย ๆ ของงาน แต่เป็นส่วนหนึ่งของต้นกำเนิดประเพณี
จากประเพณีโบราณ เคยขาดช่วง ก่อนถูกฟื้นขึ้นมาใหม่
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ ประเพณีนี้ไม่ได้ดำเนินมาโดยไม่เคยหยุด เอกสารแผนพัฒนาการศึกษาจังหวัดลพบุรีระบุว่า เมื่อสภาพชุมชนเปลี่ยนไป น้ำไม่ได้ท่วมเหมือนในอดีต ชาวบ้านมีเรือน้อยลง และสภาพลำน้ำเปลี่ยนแปลง ประเพณีลอยผ้าป่าทางเรือจึง หายไปช่วงหนึ่ง
ต่อมา พระปัญญาวุฒิ วุฑฺฒิโก พร้อมชมรมยุวชนไทยรามัญและกลุ่มชาวไทยรามัญในพื้นที่ ได้ร่วมกัน ฟื้นฟูประเพณีขึ้นใหม่ตั้งแต่ พ.ศ. 2547 ส่วนโปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ของปี 2569 ระบุว่าปีนี้เป็น “ครั้งที่ 24”
ตรงนี้ LOPBURITODAY ขอแยกให้ชัดว่า “ครั้งที่ 24” ไม่ควรนำไปเขียนเท่ากับว่า “จัดต่อเนื่องมาแล้ว 24 ปี” โดยอัตโนมัติ เพราะหลักฐานที่พบระบุว่าประเพณีดั้งเดิมมีมาตั้งแต่โบราณ เคยขาดช่วง และได้รับการฟื้นฟูในภายหลัง ขณะที่วิธีนับ “ครั้ง” ของผู้จัดอาจไม่ได้เท่ากับจำนวนปีปฏิทิน
ดังนั้นถ้อยคำที่แม่นยำที่สุดในขณะนี้คือ เป็นประเพณีเก่าแก่ของชุมชนมอญบางขันหมาก ซึ่งได้รับการฟื้นฟูใหม่ตั้งแต่ พ.ศ. 2547 และในปี 2569 ผู้จัดระบุว่าเป็นการจัดงานครั้งที่ 24
แล้วปีนี้ไปดูอะไร? 4 ไฮไลท์ของลอยผ้าป่าทางเรือมอญ
1. ขบวนผ้าป่าบนแม่น้ำลพบุรี
หัวใจของงานคือภาพของ กองผ้าป่าที่เดินทางด้วยเรือ ไม่ใช่รถหรือขบวนทางบก จากรูปแบบการจัดงานในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ขบวนเรือจะเคลื่อนไปตามแม่น้ำลพบุรี ก่อนนำผ้าป่าไปถวายตามวัดที่อยู่ริมแม่น้ำ
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรีรายงานว่า ในงานปี 2568 ขบวนเดินทางจากวัดอัมพวันและนำผ้าป่าไปยังวัดริมแม่น้ำหลายแห่ง ได้แก่ วัดเชิงท่า วัดมณีชลขัณฑ์ วัดพรหมมาสตร์ วัดมะปรางหวาน และวัดอัมพวัน
แต่สำหรับปี 2569 โปสเตอร์ระบุเพียง “5 วัด 3 ตำบล” และยังไม่ได้แจ้งรายชื่อวัดทั้งหมด จึงไม่ควรนำเส้นทางปีที่แล้วมาใช้เป็นกำหนดการปีนี้จนกว่าจะมีประกาศอย่างเป็นทางการ
2. “ทอดผ้าป่ากลางน้ำ” ภาพที่ต่างจากผ้าป่าทั่วไป
เสน่ห์อีกอย่างคือจังหวะที่ขบวนเดินทางถึงบริเวณวัดริมแม่น้ำ ในการจัดงานที่ผ่านมา มีการประกอบพิธีรับและถวายผ้าป่าบริเวณกลางน้ำ ก่อนที่ขบวนเรือจะเดินทางไปยังวัดต่อไป ซึ่งทำให้ศาสนพิธี ความสัมพันธ์ของวัดกับชุมชน และวิถีสายน้ำมาอยู่ในภาพเดียวกันนี่น่าจะเป็นหนึ่งในช่วงที่คนไปถ่ายภาพหรือไปดูงานควรรอชม
3. เรือพื้นบ้าน + ชุดมอญและไทยรามัญ
อีกหนึ่งสีสันสำคัญไม่ใช่แค่เรือ แต่คือ คนบนเรือ การจัดงานในช่วงที่ผ่านมา ชาวบ้านร่วมกันตกแต่งเรือ และแต่งกายด้วยชุดไทย ชุดมอญบางขันหมาก หรือชุดไทยรามัญร่วมขบวน เป็นภาพสะท้อนอัตลักษณ์ของชุมชนมากกว่าการจำลองชุดเพื่อการแสดงเพียงอย่างเดียว
4. ได้เห็น “แม่น้ำลพบุรี” กลับมาเป็นพื้นที่ของเมืองอีกครั้ง
สำหรับคนลพบุรีเอง นี่อาจเป็นจุดที่น่าสนใจที่สุด เพราะในวันงาน แม่น้ำลพบุรีไม่ได้เป็นเพียงทางน้ำที่ไหลผ่านหลังชุมชน แต่กลับมาเป็น พื้นที่หลักของกิจกรรมเมือง
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรีระบุว่า แม่น้ำลพบุรีเป็นสายน้ำประวัติศาสตร์ที่เคยมีบทบาทด้านการสัญจร การค้า และการทูตในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ขณะที่ประเพณีลอยผ้าป่าก็สะท้อนอีกช่วงหนึ่งของความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับสายน้ำ
ดังนั้นการไปดูงานนี้จึงไม่ได้มีแค่ “ขบวนเรือสวย” แต่คือโอกาสได้เห็นภาพว่า เมือง วัด ชุมชนมอญ และแม่น้ำลพบุรี เคยเชื่อมโยงกันอย่างไร
ปี 2569 นัดกัน 24 ตุลาคม
ข้อมูลจากสื่อประชาสัมพันธ์ระบุว่า
งานสืบสานประเพณีลอยผ้าป่าทางเรือมอญ ครั้งที่ 24
📅 วันเสาร์ที่ 24 ตุลาคม 2569
📍 กลางท้องแม่น้ำลพบุรี
🛕 5 วัด 3 ตำบล ในเขตเมืองลพบุรี
ส่วน เวลาเริ่มขบวน รายชื่อ 5 วัด จุดลงเรือ จุดชมขบวน ที่จอดรถ และกำหนดการอย่างละเอียด ยังไม่ปรากฏในโปสเตอร์ที่ LOPBURITODAY ได้รับ หากจะให้คนออกไปเที่ยวงานจริง ข้อมูลเหล่านี้คือสิ่งที่ควรติดตามเพิ่มเติมก่อนถึงวันงาน
ไม่ได้มีแค่ “งานหนึ่งวัน” แต่เป็นเรื่องของการส่งต่อ
สิ่งที่น่าสนใจของลอยผ้าป่าทางเรือมอญ คือประเพณีนี้ผ่านทั้งยุคที่เรือเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ช่วงที่ประเพณีขาดหาย และยุคที่ชุมชนพยายามนำกลับมาสืบทอดอีกครั้ง
การจัดงานในวันนี้จึงมีสองด้านพร้อมกัน ด้านหนึ่งคือ งานบุญและศรัทธาทางพระพุทธศาสนา แต่อีกด้านหนึ่งคือคำถามว่า เมื่อวิถีชีวิตของคนกับแม่น้ำเปลี่ยนไปแล้ว จะทำอย่างไรให้คนรุ่นใหม่ยังรู้ว่าเหตุใดบรรพบุรุษของพวกเขาจึงต้อง “ลอยผ้าป่า” ไปตามแม่น้ำลพบุรี
และวันที่ 24 ตุลาคมนี้ อาจเป็นโอกาสหนึ่งที่จะได้เห็นคำตอบนั้นด้วยตาตัวเอง
แหล่งข่าว: สื่อประชาสัมพันธ์งานลอยผ้าป่าทางเรือมอญ ครั้งที่ 24 / สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี / สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดลพบุรี / งานศึกษาประเพณีลอยผ้าป่าทางเรือมอญบางขันหมาก
เรียบเรียง: LOPBURITODAY
