รู้จัก “ธงดังโน่” ประเพณีสารทมอญบางขันหมาก สืบทอดความกตัญญูถึงบรรพบุรุษ
รู้จัก “ธงดังโน่” ในประเพณีสารทเดือนสิบของชาวไทยเชื้อสายมอญบางขันหมาก อำเภอเมืองลพบุรี ประเพณีที่ลูกหลานทำบุญและนำธงพร้อมอาหารคาวหวานไปยังสุสานหรือสถานที่เก็บอัฐิ เพื่ออุทิศส่วนกุศลและบอกกล่าวถึงบรรพบุรุษผู้ล่วงลับ สะท้อนวัฒนธรรมมอญที่ยังได้รับการสืบทอดในชุมชนแห่งนี้
ตำบลบางขันหมาก อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี เป็นที่ตั้งของชุมชนชาวไทยเชื้อสายมอญที่ยังคงรักษาภาษา ความเชื่อ และประเพณีของบรรพบุรุษเอาไว้ หนึ่งในประเพณีที่มีเอกลักษณ์คือ “ประเพณีสารทเดือนสิบ” ซึ่งชาวมอญบางขันหมากเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า การเชิญ “ธงดังโน่” เพื่อทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่บรรพบุรุษผู้ล่วงลับ
ข้อมูลจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี ซึ่งรายงานประเพณีดังกล่าวเมื่อปี 2567 ระบุว่า ประเพณีนี้ตรงกับวันสิ้นเดือนสิบ หรือแรม 15 ค่ำ เดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติ และได้รับการสืบทอดจากบรรพบุรุษมาจนถึงปัจจุบัน
“ธงดังโน่” คืออะไร?
สิ่งที่โดดเด่นของประเพณีนี้คือ “ธงดังโน่” ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงเครื่องประดับในงานบุญ แต่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องการส่งบุญและการระลึกถึงผู้ล่วงลับ
ตามคำบอกเล่าของคนในชุมชนที่สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรีบันทึกไว้ หลังจากครอบครัวทำบุญเรียบร้อยแล้ว ลูกหลานจะนำธงดังโน่ไปยังสุสาน หรือบริเวณที่เก็บอัฐิหรือกระดูกของบรรพบุรุษ ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ภายในวัด พร้อมนำอาหารคาวหวานไปด้วย
มีการบอกกล่าวถึงบรรพบุรุษให้มารับอาหารและธงที่ลูกหลานนำมาให้ โดยตามความเชื่อของชุมชน ธงดังโน่จะติดตัวผู้ล่วงลับเพื่อนำไปสักการะพระจุฬามณี เป็นเสมือนการแสดงว่าลูกหลานได้มาทำบุญและอุทิศส่วนกุศลให้แล้ว ทั้งหมดนี้เป็นความเชื่อที่ได้รับการถ่ายทอดภายในชุมชนมอญบางขันหมาก
ก่อนถึงวันสารท ต้องเตรียมกันตั้งแต่ในครัว
ประเพณีสารทไม่ได้มีเพียงการนำธงไปหาบรรพบุรุษเท่านั้น ข้อมูลด้านประเพณีและวิถีชีวิตชาวมอญลพบุรีของสำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ระบุว่า เมื่อถึงช่วงสิ้นเดือนสิบ ชาวมอญจะเข้าสู่เทศกาลทำบุญสารท โดยมีการเตรียมอาหารและของสำหรับทำบุญกันเอง ตั้งแต่ตำข้าวเม่า คั่วข้าวตอก ไปจนถึงกวนกระยาสารท
เมื่อถึงวันทำบุญสารท จะมีการตัดธงเป็นรูปต่าง ๆ เพื่อนำมาประดับของถวายพระอย่างสวยงาม แสดงให้เห็นว่าประเพณีดังกล่าวเชื่อมโยงทั้งเรื่องอาหาร งานฝีมือ การทำบุญ และความสัมพันธ์ระหว่างคนในครอบครัวกับบรรพบุรุษ
บางขันหมาก ชุมชนมอญริมลำน้ำลพบุรี
เรื่องราวของธงดังโน่ยังสะท้อนภาพที่ใหญ่กว่าประเพณีหนึ่งวัน เพราะบางขันหมากเป็นชุมชนมอญเก่าแก่ของลพบุรี
ฐานข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรระบุจุดเด่นของชุมชนบางขันหมากว่า มีกลุ่มวัฒนธรรมมอญรวมตัวกันอย่างเหนียวแน่นมานานกว่า 160 ปี มีความผูกพันกับพระพุทธศาสนา และยังสืบทอดประเพณี ความเชื่อ และวิถีชีวิตที่มีอัตลักษณ์เฉพาะของกลุ่ม
ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรียังระบุว่า ชุมชนมอญบางขันหมากตั้งถิ่นฐานบริเวณสองฝั่งลำน้ำลพบุรี และมีวัดสำคัญที่เป็นศูนย์กลางของชุมชนหลายแห่ง โดยประเพณีในรอบปีของชาวมอญมีตั้งแต่สงกรานต์ ทำบุญกระจาด ตักบาตรน้ำผึ้ง ทำบุญสารท ออกพรรษา ไปจนถึงประเพณีลอยกระทง
ดังนั้น “ธงดังโน่” จึงไม่ได้เป็นเพียงธงที่ปรากฏขึ้นในเทศกาลสารท แต่เป็นส่วนหนึ่งของสายสัมพันธ์ระหว่างคนรุ่นปัจจุบันกับบรรพบุรุษ ผ่านการทำบุญ อาหาร ความเชื่อ และพิธีกรรมที่ชุมชนยังคงรักษาไว้
- ประเพณีสารทเดือนสิบของชาวมอญบางขันหมากเกี่ยวข้องกับการทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่บรรพบุรุษผู้ล่วงลับ
- “ธงดังโน่” มีความหมายเกี่ยวข้องกับการส่งบุญและการระลึกถึงบรรพบุรุษตามความเชื่อของชุมชน
- ประเพณีตามหลักจันทรคติตรงกับช่วงสิ้นเดือนสิบ หรือแรม 15 ค่ำ เดือน 10
- บทความนี้เป็นการนำเสนอเรื่องราวและภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ไม่ใช่ประกาศกำหนดการจัดงานประจำปี 2569 หากจะเดินทางไปร่วมกิจกรรม ควรรอประกาศกำหนดการจากชุมชนหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อน
แหล่งข่าวหลัก: ยุวชนไทยรามัญ ลพบุรี สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี — ข่าว “ชาวไทยเชื้อสายมอญจังหวัดลพบุรี จัดประเพณีสารทเดือนสิบ เชิญธงดังโน่” เผยแพร่ 2 ตุลาคม 2567
ข้อมูลประกอบ: สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี
ข้อมูลชุมชน: ฐานข้อมูลชุมชน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
เรียบเรียง: LOPBURITODAY
