สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรีเดินหน้าจัดหาเครื่องเอกซเรย์ฟลูโอโรสโคปเคลื่อนที่แบบ C-Arm กำลังไม่น้อยกว่า 15 kW จำนวน 1 เครื่อง ให้โรงพยาบาลชัยบาดาล เพื่อสนับสนุนการตรวจ รักษา และผ่าตัดที่ต้องเห็นตำแหน่งกระดูก อวัยวะ หรือเครื่องมือแบบ Real-time แต่ขณะนี้ยังอยู่ในกระบวนการจัดซื้อ — ยังไม่ใช่ข่าวว่าโรงพยาบาลได้รับเครื่องแล้ว และใน TOR ที่เผยแพร่ยังมีตัวเลขวงเงินไม่ตรงกันที่ควรตรวจสอบต่อ ลองนึกภาพเวลาศัลยแพทย์กำลังรักษากระดูกหัก แพทย์ใส่อุปกรณ์เข้าไปแล้วต้องการรู้ว่า ตำแหน่งถูกหรือยัง? กระดูกอยู่ตรงไหน? เครื่องมือกำลังไปทางไหน? เอกซเรย์ทั่วไปอาจให้ภาพนิ่งเพื่อใช้ตรวจ แต่เครื่องที่โรงพยาบาลชัยบาดาลกำลังจะจัดหา ถูกออกแบบให้แสดงภาพเอกซเรย์ แบบต่อเนื่อง Real-time ระหว่างการทำหัตถการหรือผ่าตัด เครื่องนี้เรียกว่า C-Arm หรือชื่อเต็มตามโครงการว่า เครื่องเอกซเรย์ฟลูโอโรสโคปเคลื่อนที่แบบซีอาร์ม กำลังไม่น้อยกว่า 15 kW จำนวน 1 เครื่อง.

ตอนนี้ยังไม่ได้เครื่อง

ข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างล่าสุดระบุโครงการเลขที่ 69109047966 ดำเนินการโดยสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรี เพื่อจัดหาให้ โรงพยาบาลชัยบาดาล ต.ลำนารายณ์ อ.ชัยบาดาล โดยหน้าระบบแสดงวงเงินโครงการ 4,950,000 บาท และสถานะล่าสุดที่เผยแพร่คือ ร่างเอกสาร e-bidding ดังนั้นในวันที่รายงานข่าวนี้ ยังไม่ควรเขียนว่า “รพ.ชัยบาดาลได้ C-Arm แล้ว” เพราะกระบวนการจัดซื้อยังไม่สิ้นสุด.

C-Arm ต่างจากเอกซเรย์ทั่วไปยังไง?

ถ้าอธิบายแบบง่ายที่สุด เอกซเรย์ทั่วไปเหมือน “ถ่ายภาพ” ส่วน Fluoroscopy ใน C-Arm คล้าย “ดูภาพเคลื่อนไหวด้วยเอกซเรย์” สำนักงานอาหารและยาสหรัฐฯ หรือ FDA อธิบายว่า การถ่ายภาพรังสีทั่วไปจะบันทึกภาพหนึ่งภาพหรือจำนวนจำกัดเพื่อประเมินภายหลัง ขณะที่ Fluoroscopy แสดงภาพเอกซเรย์ต่อเนื่องบนจอ ทำให้แพทย์เห็นการเคลื่อนไหวของอวัยวะ หรือดูตำแหน่งเครื่องมือระหว่างทำหัตถการได้ในเวลาจริง.

และคำว่า C-Arm มาจากโครงสร้างเครื่องที่มีลักษณะเป็นแขนโค้งคล้ายตัว C ซึ่งสามารถเคลื่อนเข้าใกล้โต๊ะผ่าตัดและปรับมุมถ่ายภาพได้

โรงพยาบาลบอกเองว่าต้องใช้ในห้องผ่าตัด

TOR ของโครงการระบุเหตุผลการจัดซื้อไว้ค่อนข้างชัด โรงพยาบาลชัยบาดาลมีความจำเป็นต้องใช้ C-Arm เพื่อสนับสนุน การตรวจวินิจฉัย การรักษา และ การทำหัตถการในห้องผ่าตัด โดยต้องสามารถแสดงภาพเอกซเรย์ต่อเนื่องแบบเวลาจริง เพื่อช่วยให้แพทย์มองเห็น อวัยวะ กระดูก หรือ เครื่องมือที่ใช้ระหว่างหัตถการ ได้อย่างเหมาะสม.

ตรงนี้จึงตอบคำถามได้ว่า เครื่องนี้ไม่ได้ซื้อมาเพื่อแทนเครื่องเอกซเรย์ทั่วไปทั้งหมด แต่มันมีบทบาทอีกแบบ คือ “ช่วยนำทางระหว่างรักษา”

ตัวอย่างง่าย ๆ — กระดูกหัก

หนึ่งในการใช้งาน Fluoroscopy ที่ FDA ยกตัวอย่างคือ การผ่าตัดกระดูกและข้อ เช่น การจัดแนวหรือรักษากระดูกหัก แพทย์สามารถดูตำแหน่งของกระดูกและอุปกรณ์ที่ใช้ในการรักษาระหว่างทำหัตถการได้ โดยไม่ต้องพึ่งภาพนิ่งเพียงอย่างเดียว.

การใช้งาน Fluoroscopy โดยทั่วไปยังสามารถเกี่ยวข้องกับ การนำสายสวน การใส่อุปกรณ์บางชนิดภายในร่างกาย การตรวจหลอดเลือด หรือหัตถการอื่นที่ต้องเห็นตำแหน่งภายในร่างกายแบบต่อเนื่อง.

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าโรงพยาบาลชัยบาดาลจะใช้เครื่องนี้ทำหัตถการทุกประเภทดังกล่าว เพราะต้องขึ้นกับบริการ แพทย์เฉพาะทาง บุคลากร และขอบเขตการรักษาของโรงพยาบาล

และชัยบาดาลมีงานศัลยกรรมกระดูกอยู่แล้ว

ข้อมูลของโรงพยาบาลระบุว่า โรงพยาบาลชัยบาดาลเป็นโรงพยาบาลชุมชนแม่ข่ายระดับ M2 ปัจจุบันมีขนาด 120 เตียง และให้บริการหลักรวมถึง ศัลยกรรม ศัลยกรรมกระดูกและข้อ สูตินรีเวชกรรม อายุรกรรม กุมารเวชกรรม และวิสัญญี.

ดังนั้นเครื่อง C-Arm จึงเชื่อมโยงกับบริการที่โรงพยาบาลมีอยู่แล้ว โดยเฉพาะงานผ่าตัดที่จำเป็นต้องใช้ภาพระหว่างทำหัตถการ

แล้วคนไข้ได้ประโยชน์อะไร?

ประโยชน์หลักไม่ใช่แค่ “ภาพชัดขึ้น” แต่คือแพทย์สามารถเห็นข้อมูลเพิ่มขึ้นในช่วงที่กำลังรักษา เช่น ตำแหน่งกระดูก แนวของอุปกรณ์ หรือการเคลื่อนของเครื่องมือ แบบ Real-time จึงช่วยประกอบการตัดสินใจระหว่างหัตถการได้.

TOR ของโครงการเองระบุเป้าหมายว่า ต้องการเพิ่มประสิทธิภาพ ความถูกต้อง และความปลอดภัยในการให้บริการแก่ผู้ป่วย.

แต่ตรงนี้ต้องระวังคำโฆษณาเกินจริง LOPBURITODAY ยังไม่สามารถสรุปว่า “มี C-Arm แล้วจะลดการส่งต่อผู้ป่วยได้กี่คน” หรือ “คนไข้ไม่ต้องไปโรงพยาบาลอื่นอีกแล้ว” เพราะโครงการยังไม่ได้เปิดข้อมูลตัวเลขผู้ป่วยที่ปัจจุบันต้องส่งต่อเนื่องจากไม่มีเครื่องนี้

คำถามสำคัญคือ “ตอนนี้ขาดอะไรอยู่?”

ถ้าโรงพยาบาลระบุว่า C-Arm มีความจำเป็น สิ่งที่น่าสนใจต่อคือ ก่อนมีเครื่องใหม่ โรงพยาบาลใช้เครื่องเดิมอยู่หรือไม่ ถ้ามี เครื่องเดิมอายุเท่าไร เสียบ่อยหรือไม่ หรือเป็นการเพิ่มเครื่องเพื่อรองรับจำนวนผ่าตัดที่มากขึ้น ข้อมูลเหล่านี้ยังไม่ปรากฏชัดในข้อมูลโครงการที่เปิดเผย แต่เป็นสิ่งที่จะช่วยให้ประชาชนเข้าใจว่า เงินเกือบ 5 ล้านบาท กำลังแก้ “ช่องว่างอะไร” ในระบบบริการจริง

15 kW หมายถึงอะไร?

ข้อกำหนดระบุว่า C-Arm ต้องมีกำลังไม่น้อยกว่า 15 kW ตัวเลขนี้เกี่ยวข้องกับกำลังของระบบกำเนิดรังสีเอกซเรย์ แต่ไม่ควรตีความง่าย ๆ ว่า “วัตต์สูงกว่า = ภาพดีกว่าและปลอดภัยกว่าเสมอ” เพราะคุณภาพภาพและปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยได้รับยังขึ้นกับองค์ประกอบอื่น ทั้งตัวรับภาพ โหมดการถ่าย การตั้งค่ารังสี ตำแหน่งผู้ป่วย ระยะเวลาที่เปิด Fluoroscopy และการใช้งานของทีมแพทย์

แล้วมีรังสีไหม?

มีครับ Fluoroscopy ใช้ รังสีเอกซ์ ซึ่งเป็นรังสีไอออไนซ์เช่นเดียวกับการตรวจเอกซเรย์ทั่วไป แต่เพราะเป็นการสร้างภาพต่อเนื่อง ปริมาณรังสีจึงขึ้นกับระยะเวลาการใช้งานและชนิดของหัตถการ FDA ระบุว่า ในหัตถการที่ซับซ้อนและใช้ Fluoroscopy เป็นเวลานาน ปริมาณรังสีอาจสูงกว่าการถ่ายเอกซเรย์ธรรมดา จึงต้องใช้หลัก ปริมาณรังสีต่ำที่สุดเท่าที่จำเป็น และ ใช้เวลาสั้นที่สุดที่เหมาะสมกับการรักษา.

ดังนั้นนอกจากการซื้อเครื่อง สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือ บุคลากรที่ผ่านการฝึก มาตรฐานความปลอดภัยทางรังสี การควบคุมคุณภาพเครื่อง และการติดตามปริมาณรังสี

มีจุดหนึ่งในเอกสารที่ “ตัวเลขไม่ตรงกัน”

จากข้อมูลที่ LOPBURITODAY ตรวจสอบ หน้าระบบโครงการระบุวงเงิน 4,950,000 บาท. แต่ในข้อความ TOR ที่เผยแพร่ มีข้อความส่วนวงเงินระบุเป็นตัวเลขว่า 4,450,000.00 บาท ขณะที่ข้อความในวงเล็บสะกดว่า “สี่ล้านเก้าแสนห้าหมื่นบาทถ้วน” ซึ่งตามจำนวนคำอ่านเท่ากับ 4,950,000 บาท ไม่ใช่ 4,450,000 บาท.

ดังนั้นเอกสารที่เผยแพร่มีความไม่สอดคล้องกันเองอย่างน้อยหนึ่งจุด LOPBURITODAY จึงอ้างอิง 4.95 ล้านบาทตามหน้าข้อมูลโครงการ พร้อมตั้งข้อสังเกตว่า หน่วยงานควรยืนยันตัวเลขวงเงินที่ถูกต้องในเอกสารฉบับสมบูรณ์อีกครั้ง ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนจัดซื้อขั้นสุดท้าย

ถ้าจัดซื้อสำเร็จ ต้องส่งมอบเมื่อไร?

TOR ที่เผยแพร่กำหนดว่า หลังลงนามสัญญาแล้ว ผู้ขายต้องส่งมอบเครื่องภายใน 90 วัน และกำหนดการรับประกันความชำรุดบกพร่อง 2 ปี หากเครื่องขัดข้องจากการใช้งานตามปกติ ผู้ขายต้องดำเนินการแก้ไขภายใน 7 วัน นับจากได้รับแจ้ง ตามเงื่อนไขที่ระบุในร่าง TOR.

แต่ตอนนี้ยังไม่ถึงจุดนั้น เพราะยังต้องผ่าน ประกวดราคา ประกาศผล ลงนามสัญญา ส่งมอบ ติดตั้ง ทดสอบ และตรวจรับ ก่อนโรงพยาบาลจะนำมาใช้งานจริง

เงิน 4.95 ล้านแล้วควรวัดผลอย่างไร?

หลังได้เครื่องแล้ว ข่าวที่ควรตามไม่ใช่เพียงภาพ “รับมอบครุภัณฑ์ใหม่” แต่ควรดูข้อมูลจริง เช่น จำนวนผู้ป่วยที่ใช้ C-Arm ต่อเดือน ใช้กับการผ่าตัดประเภทใดบ้าง จำนวนการผ่าตัดเพิ่มขึ้นหรือไม่ ระยะเวลารอผ่าตัดเปลี่ยนแปลงหรือไม่ มีผู้ป่วยที่ไม่ต้องส่งต่อไปโรงพยาบาลอื่นเพิ่มขึ้นกี่ราย และเครื่องมีช่วง Downtime หรือชำรุดมากน้อยเพียงใด เพราะสุดท้าย ครุภัณฑ์ราคาเกือบ 5 ล้านบาท ไม่ได้มีคุณค่าเพราะ “ซื้อมาแล้ว” แต่เพราะ “ใช้งานแล้วช่วยคนไข้ได้จริงแค่ไหน”

แหล่งข้อมูล: ข้อมูลจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ โครงการ 69109047966 / โรงพยาบาลชัยบาดาล / U.S. FDA
เรียบเรียง: LOPBURITODAY

• Facebook
• X
• Line