ลพบุรีรำลึก ร.4 ณ พระที่นั่งพิมานมงกุฎ — สถานที่ซึ่งเชื่อมพระราชกรณียกิจกับเมืองลพบุรีโดยตรง
จังหวัดลพบุรีจัดพิธีเนื่องในวันคล้ายวันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว วันที่ 1 ตุลาคม ณ ด้านหน้าพระที่นั่งพิมานมงกุฎ ภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์ จุดนี้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบพิธี แต่เป็นอาคารที่สร้างขึ้นในรัชสมัย ร.4 เพื่อใช้ในการแปรพระราชฐาน และเป็นหลักฐานสำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างพระองค์กับเมืองลพบุรี
วันที่ 1 ตุลาคม 2569 จังหวัดลพบุรีจัดพิธีเนื่องในวันคล้ายวันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 บริเวณด้านหน้าพระที่นั่งพิมานมงกุฎ ภายในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์ นายวีรพงศ์ ฤทธิ์รอด ผู้ว่าราชการจังหวัดลพบุรี พร้อมด้วยผู้แทนฝ่ายตุลาการ อัยการ ทหาร ตำรวจ ข้าราชการพลเรือน รัฐวิสาหกิจ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เข้าร่วมพิธีเพื่อน้อมรำลึกถึงพระราชกรณียกิจของพระองค์
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 สิริพระชนมพรรษา 64 พรรษา และทรงครองราชย์เป็นเวลา 17 ปี ปี 2569 จึงเป็นเวลา 158 ปีนับจากปีที่เสด็จสวรรคต
ทำไมพิธีของลพบุรีจึงจัดที่ “พระที่นั่งพิมานมงกุฎ”?
จุดนี้เป็นส่วนที่ทำให้พิธีในลพบุรีมีความหมายเฉพาะกว่าการใช้สถานที่ราชการทั่วไป กรมศิลปากรระบุว่า พระที่นั่งพิมานมงกุฎเป็นอาคาร 3 ชั้น สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งและหมู่ตึกต่าง ๆ เพื่อใช้ในการแปรพระราชฐาน
ชั้น 3 ของพระที่นั่ง เดิมเป็นห้องบรรทมของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และปัจจุบันยังจัดแสดงสิ่งของและเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับพระองค์ ดังนั้น การจัดพิธี ณ จุดนี้จึงเชื่อมวันรำลึกเข้ากับสถานที่ทางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับพระองค์โดยตรง
ร.4 กับการฟื้นความสำคัญของเมืองลพบุรี
หลังยุคสมเด็จพระนารายณ์มหาราช พระราชวังเดิมในเมืองลพบุรีเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลา ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีการบูรณะพระราชวังเดิมและสร้างหมู่พระที่นั่งขึ้นใหม่ รวมถึงพระที่นั่งพิมานมงกุฎและหมู่ตึกพระประเทียบ ก่อนพระราชทานนามพื้นที่พระราชวังว่า “พระนารายณ์ราชนิเวศน์” ตามข้อมูลของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์
นี่ทำให้ลพบุรีมีหลักฐานทางสถาปัตยกรรมจากช่วงรัตนโกสินทร์ที่ซ้อนอยู่ในพื้นที่พระราชวังสมัยอยุธยา และเป็นส่วนหนึ่งของเอกลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ของเมืองมาจนถึงปัจจุบัน
ไม่ได้มีเพียงเรื่องลพบุรี — ร.4 ยังสัมพันธ์กับวิทยาศาสตร์ไทย
หนึ่งในพระราชกรณียกิจที่เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางคือการทรงคำนวณการเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงที่หว้ากอ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2411
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และ สวทช. ระบุว่า พระองค์ทรงคำนวณปรากฏการณ์ไว้ล่วงหน้าราว 2 ปี และเหตุการณ์เกิดขึ้นตรงตามการคำนวณ จนนำไปสู่การถวายพระราชสมัญญานาม “พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย” และต่อมาคณะรัฐมนตรีกำหนดวันที่ 18 สิงหาคมเป็นวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ
พระที่นั่งพิมานมงกุฎวันนี้ใช้ทำอะไร?
ปัจจุบันพระที่นั่งพิมานมงกุฎเป็นส่วนหนึ่งของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์ และใช้จัดแสดงนิทรรศการถาวรเกี่ยวกับพัฒนาการเมืองลพบุรีตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์จนถึงสมัยปัจจุบัน
ชั้นต่าง ๆ ของอาคารจัดแสดงโบราณวัตถุและเรื่องราวตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ทวารวดี อิทธิพลเขมรในประเทศไทย อยุธยา จนถึงรัตนโกสินทร์ ขณะที่ชั้น 3 ยังรักษาบรรยากาศส่วนที่เกี่ยวข้องกับพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวไว้
1 ตุลาคม — วันที่ทำให้เราเห็น “ร่องรอยของ ร.4” ในลพบุรีอีกครั้ง
สำหรับชาวลพบุรี พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวไม่ได้เชื่อมโยงกับจังหวัดเฉพาะในตำราประวัติศาสตร์ระดับประเทศ ร่องรอยดังกล่าวยังปรากฏอยู่จริงในพื้นที่เมืองเก่า ตั้งแต่พระนารายณ์ราชนิเวศน์ พระที่นั่งพิมานมงกุฎ ไปจนถึงพื้นที่พิพิธภัณฑ์ที่ประชาชนยังสามารถเข้าไปเรียนรู้ได้ในปัจจุบัน
พิธีวันที่ 1 ตุลาคมจึงสามารถเป็นมากกว่าพิธีรำลึก แต่ยังเป็นโอกาสให้คนลพบุรีกลับไปมองว่า อาคารเก่าที่อยู่กลางเมืองแต่ละแห่งเกี่ยวข้องกับช่วงใดของประวัติศาสตร์ และเหตุใดเมืองลพบุรีจึงมีร่องรอยของหลายยุคสมัยอยู่ในพื้นที่เดียวกัน
แหล่งข่าว: สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี / กรมศิลปากร / พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติสมเด็จพระนารายณ์ / กระทรวง อว. / สวทช.
เรียบเรียง: LOPBURITODAY
