ยื่นขอออกโฉนดที่ดินแล้ว ต้องรอนานแค่ไหน? เปิดขั้นตอนตั้งแต่รังวัดถึงรับโฉนด พร้อมวิธีติดตามเมื่อเรื่องล่าช้า
ชวนทำความเข้าใจว่าการออกโฉนดเฉพาะรายต้องผ่านขั้นตอนใดบ้าง เหตุใดบางคำขอจึงใช้เวลานาน และหากผู้ยื่นคำขอเสียชีวิตระหว่างดำเนินการ ทายาทจะมีทางดำเนินการต่ออย่างไร โดยแยกข้อเท็จจริงของกระบวนงานออกจากข้อกล่าวหาที่สำนักงานที่ดินยังต้องมีโอกาสชี้แจง
การยื่นขอออกโฉนดที่ดินหนึ่งแปลง อาจดูเหมือนเป็นเพียงการนำเอกสารไปติดต่อสำนักงานที่ดิน รอเจ้าหน้าที่รังวัด แล้วรับโฉนดกลับบ้าน แต่ในทางปฏิบัติ การออกโฉนดที่ดินมีขั้นตอนมากกว่านั้น เจ้าหน้าที่ต้องตรวจสอบหลักฐานเดิม พิสูจน์สิทธิในที่ดิน ตรวจสอบแนวเขตและพื้นที่ข้างเคียง ตลอดจนพิจารณาว่าที่ดินอยู่ในพื้นที่ที่กฎหมายอนุญาตให้ออกโฉนดได้หรือไม่
บางแปลงดำเนินการได้โดยไม่มีข้อขัดข้อง ขณะที่บางแปลงอาจต้องตรวจสอบเพิ่มเติมหรือประสานหน่วยงานอื่น จากประเด็นร้องเรียนเกี่ยวกับการขอออกโฉนดในจังหวัดลพบุรี Lopburi Today จึงนำคำอธิบายและคู่มือของกรมที่ดินมาตรวจสอบ เพื่อหาคำตอบสามเรื่องสำคัญ
1. ขอออกโฉนดหนึ่งแปลง ต้องผ่านขั้นตอนอะไรบ้าง?
กรมที่ดินเผยแพร่ขั้นตอนการออกโฉนดที่ดินเฉพาะรายไว้ทั้งหมด 15 ขั้นตอน ซึ่งสามารถอธิบายให้เข้าใจง่ายเป็น 5 ช่วงสำคัญ
ช่วงที่ 1 — ยื่นคำขอและตรวจเอกสาร ผู้ขอนำเอกสารเกี่ยวกับตัวบุคคลและหลักฐานสิทธิในที่ดินไปยื่นคำขอ เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเอกสาร สอบสวนข้อเท็จจริงและชี้ตำแหน่งที่ดินในระวางแผนที่ ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนนัดรังวัด
ช่วงที่ 2 — นัดและดำเนินการรังวัด ฝ่ายรังวัดกำหนดวันและเจ้าหน้าที่ ค้นหาหลักฐานแผนที่ แจ้งเจ้าของที่ดินข้างเคียง แล้วออกไปตรวจสอบแนวเขตและการทำประโยชน์ ก่อนคำนวณเนื้อที่และจัดทำรูปแผนที่
ช่วงที่ 3 — ตรวจสอบสิทธิและข้อขัดข้อง เจ้าหน้าที่ตรวจสอบข้อมูลจากการรังวัดและหลักฐานที่เกี่ยวข้อง หากที่ดินมีเงื่อนไขพิเศษ เช่น เกี่ยวข้องกับเขตป่า เขตปฏิรูปที่ดิน หรือนิคม อาจต้องให้หน่วยงานหรือคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องตรวจสอบเพิ่มเติม
ช่วงที่ 4 — ประกาศแจกโฉนด กรมที่ดินระบุขั้นตอนการประกาศแจกโฉนดที่ดินเป็นเวลา 30 วัน เพื่อเปิดให้มีการตรวจสอบและดำเนินการตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนด
ช่วงที่ 5 — อนุมัติ ลงนาม และส่งมอบ เมื่อดำเนินการตามขั้นตอนและตรวจสอบครบถ้วนแล้ว เจ้าพนักงานที่ดินจึงพิจารณาลงนามในโฉนด และแจ้งให้ผู้มีสิทธิมารับเอกสาร
นี่คือภาพรวมของกระบวนการออกโฉนดเฉพาะรายตามข้อมูลที่กรมที่ดินเผยแพร่ แต่ไม่ได้หมายความว่าคำขอทุกประเภทจะผ่านขั้นตอนและระยะเวลาเหมือนกันทั้งหมด
2. แล้วการออกโฉนดต้องใช้เวลานานเท่าไร?
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ตัดสินได้ทุกคำขอ ข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐแสดงให้เห็นว่า ต้องแยกเวลาการทำงานของเจ้าหน้าที่ออกจากเวลารอคิวและเวลาที่เกิดข้อขัดข้อง
ตัวอย่างเช่น คู่มือบริการสำหรับการออกโฉนดเฉพาะรายตามมาตรา 59 ซึ่งมีหลักฐานสำหรับที่ดิน แสดงระยะเวลารอการรังวัดไว้ที่ 15–200 วัน โดยระบุว่าไม่นับรวมในเวลาของกระบวนงาน
คู่มือยังระบุเหตุที่อาจทำให้ระยะเวลาเพิ่มขึ้น เช่น การคัดค้านแนวเขต การตรวจพิสูจน์ที่ดิน การอ่านแปลภาพถ่ายทางอากาศ หรือการรอผลตรวจสอบจากหน่วยงานอื่น
ตัวเลข 15–200 วันดังกล่าวเป็นช่วงเวลาที่ระบุในคู่มือ ไม่ใช่ข้อมูลยืนยันว่าคิวรังวัดของสำนักงานที่ดินในปัจจุบันยาวเท่านั้น อีกด้านหนึ่ง เอกสารคำถาม–คำตอบของกรมที่ดินเคยอธิบายว่า การออกโฉนดเฉพาะรายในกรณีไม่มีข้อขัดข้อง นับจากวันที่เจ้าหน้าที่ออกไปรังวัดจนถึงวันรับโฉนด ใช้เวลาประมาณ 64 วันทำการ
แต่ตัวเลขนี้ก็ไม่ใช่ระยะเวลาทั้งหมดตั้งแต่วันแรกที่ไปยื่นคำขอ เพราะยังมีช่วงรอคิวรังวัดและเงื่อนไขอื่นที่ต้องพิจารณา
จุดที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติมเรื่องระยะเวลา
เมื่อดูข้อมูลในระบบคู่มือบริการภาครัฐ ยังพบว่าหน้าบริการออกโฉนดตามมาตรา 59 แสดงระยะเวลาภาพรวมเป็น “2 เดือน” ขณะที่รายละเอียดในหน้าเดียวกันมีการแสดงเวลาของแต่ละขั้นตอนและเงื่อนไขเพิ่มเติมแตกต่างออกไป
สิ่งที่ประชาชนควรขอจากสำนักงานที่ดินคือ คู่มือบริการที่ตรงกับประเภทคำขอของตน และคำชี้แจงว่าขณะนี้เรื่องอยู่ในขั้นตอนไหน
3. ทำไมเรื่องบางแปลงจึงต้องรอนาน?
การรอคิวรังวัดเป็นเพียงเหตุหนึ่งที่ทำให้ผู้ขอต้องใช้เวลา
กรมที่ดินระบุว่าการออกโฉนดบางกรณีอาจมีข้อขัดข้องจากแนวเขตที่ดิน การตรวจสอบหลักฐานเดิม การพิสูจน์สิทธิ หรือการตรวจสอบว่าที่ดินทับซ้อนพื้นที่ที่อยู่ภายใต้กฎหมายอื่นหรือไม่ เช่น ที่ดินที่ต้องพิจารณาความเกี่ยวข้องกับเขตป่าไม้ หรือเขตปฏิรูปที่ดิน อาจมีขั้นตอนประสานหน่วยงานอื่นเพิ่มเติม
อย่างไรก็ตาม การมีขั้นตอนตรวจสอบเพิ่มเติม ไม่ได้หมายความว่าเจ้าหน้าที่จะสามารถปล่อยให้คำขอค้างอยู่โดยไม่มีคำอธิบายได้อย่างไม่มีกำหนด
สำหรับประชาชน ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ว่าเรื่องกำลังดำเนินการอยู่จริง หรือไม่มีความคืบหน้าโดยยังไม่ทราบสาเหตุ กรณีแรกอาจตรวจสอบได้จากหนังสือแจ้ง คิวรังวัด หรือผลการประสานหน่วยงาน ส่วนกรณีหลังควรมีการสอบถามสถานะและขอคำชี้แจงจากผู้รับผิดชอบ เพื่อให้ทราบว่ายังติดขัดตรงไหนและต้องดำเนินการต่ออย่างไร
4. ขั้นตอนตรวจสอบการออกโฉนด?
กรณีการขอออกโฉนดจึงยังไม่แล้วเสร็จ และหากผู้ยื่นคำขอเสียชีวิตระหว่างดำเนินการ ครอบครัวจะสามารถดำเนินเรื่องต่อได้อย่างไร สิ่งที่กองบรรณาธิการควรตรวจสอบจากทั้งสองฝ่าย ได้แก่
ประเด็น ข้อมูลที่ต้องยืนยัน วันเริ่มดำเนินการ ยื่นคำขอครั้งแรกวันที่เท่าไร มีเลขรับคำขอหรือไม่ ประเภทคำขอ เป็นการออกโฉนดเฉพาะรายตามหลักฐานใด ความคืบหน้า รังวัดแล้วหรือยัง ผ่านขั้นตอนไหนแล้ว เหตุที่ยังไม่แล้วเสร็จ มีข้อคัดค้าน ข้อขัดข้องด้านหลักฐาน หรือรอหน่วยงานอื่นหรือไม่ กรณีผู้ขอเสียชีวิต เสียชีวิตเมื่อใด ขณะนั้นเรื่องอยู่ขั้นตอนไหน แนวทางดำเนินการต่อ สำนักงานที่ดินแจ้งให้ทายาทดำเนินการอย่างไร
หากได้เอกสารทั้งฝั่งผู้ร้องและคำชี้แจงจากสำนักงานที่ดิน จะช่วยให้แยกได้ชัดเจนขึ้นว่าเรื่องที่เกิดขึ้นเป็นข้อขัดข้องตามกระบวนงาน หรือมีประเด็นด้านระยะเวลาและการให้บริการที่ต้องตรวจสอบต่อ
5. ถ้าผู้ขอออกโฉนดเสียชีวิต ทายาทต้องเริ่มใหม่ทั้งหมดหรือไม่?
ประเด็นนี้มีคำอธิบายจากกรมที่ดินที่เกี่ยวข้องโดยตรง ในระบบถาม–ตอบของกรมที่ดิน มีผู้สอบถามกรณีเจ้าของที่ดินยื่นขอออกโฉนดเฉพาะรายและรังวัดเสร็จแล้ว แต่ต่อมาเสียชีวิต โดยที่ดินเดิมมีหลักฐานเป็นใบจองหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์
สำนักมาตรฐานการออกหนังสือสำคัญตอบไว้เมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2561 ว่า โดยหลักการทายาทต้องดำเนินการจดทะเบียนโอนมรดกในชั้นเอกสารเดิมก่อน แล้วจึงนำรายการดังกล่าวไปดำเนินการในเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการออกโฉนด เพื่อแจกโฉนดให้แก่ทายาทต่อไป
คำตอบยังครอบคลุมกรณีที่เจ้าพนักงานที่ดินลงนามในโฉนดแล้ว แต่ผู้ขอเสียชีวิตก่อนรับโฉนดด้วย อย่างไรก็ตาม คำอธิบายนี้ใช้กับข้อเท็จจริงตามคำถามที่มีหลักฐานเดิมเป็นใบจองหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ไม่ใช่หลักเกณฑ์ที่สามารถนำไปใช้กับที่ดินทุกประเภทโดยอัตโนมัติ
หากกรณีผู้ยื่นคำขอที่เสียชีวิตจริง ต้องตรวจสอบก่อนว่าเอกสารเดิมเป็นอะไร มีทายาทผู้มีสิทธิอย่างไร และสำนักงานที่ดินกำหนดให้ดำเนินการต่อในขั้นตอนใด จึงไม่ควรสรุปว่าเสียชีวิตแล้วคำขอเดิมต้องตกไปทั้งหมด หรือทายาทสามารถรับโฉนดได้ทันทีโดยไม่ต้องดำเนินการเรื่องมรดก
6. หากเรื่องล่าช้า ประชาชนควรทำอย่างไร?
กรมที่ดินแนะนำไว้บนเว็บไซต์ว่า หากเห็นว่างานล่าช้าเกินกว่าปกติ ไม่ได้รับความสะดวก หรือมีข้อสงสัย สามารถสอบถามเจ้าหน้าที่ หัวหน้างาน หัวหน้าฝ่าย หรือเจ้าพนักงานที่ดินจังหวัดได้ตามกรณี Lopburi Today สรุปแนวทางติดตามเรื่องให้ใช้ได้จริงดังนี้
01 รวบรวมหลักฐานคำขอ เตรียมเลขรับคำขอ ใบนัดรังวัด ใบเสร็จ หนังสือแจ้งจากสำนักงานที่ดิน และบันทึกวันที่เคยติดต่อไว้ด้วยกัน
02 สอบถามว่าเรื่องอยู่ขั้นตอนไหน ขอทราบว่าเรื่องผ่านการรังวัดแล้วหรือยัง มีการประกาศแจกโฉนดหรือไม่ และติดขัดที่การตรวจสอบส่วนใด
03 ขอคำชี้แจงที่ตรวจสอบย้อนหลังได้ หากยังไม่ทราบเหตุล่าช้า ควรยื่นคำร้องหรือหนังสือขอทราบสถานะ พร้อมเก็บสำเนาและหลักฐานรับเรื่องไว้ เพื่อให้ติดตามคำตอบได้ต่อเนื่อง
04 ติดต่อหัวหน้างานหรือช่องทางร้องเรียน หากยังไม่ได้รับคำอธิบายที่ชัดเจน สามารถติดต่อผู้บังคับบัญชาในสำนักงานที่ดิน หรือส่งเรื่องผ่านศูนย์ดำรงธรรมกรมที่ดินได้
วิธีรวบรวมและบันทึกเอกสารข้างต้นเป็นข้อเสนอเชิงปฏิบัติสำหรับผู้ติดตามเรื่อง ไม่ใช่เงื่อนไขใหม่ที่ประชาชนต้องทำเพื่อให้มีสิทธิร้องเรียน
ช่องทางติดต่อที่ควรทราบ
สำนักงานที่ดินจังหวัดลพบุรี โทร. 036-411040 ต่อ 15 ฝ่ายทะเบียน / ต่อ 17 ฝ่ายรังวัด อีเมล: [email protected] หรือ กรมที่ดิน โทร. 02-141-5555 ศูนย์ดำรงธรรมกรมที่ดิน โทร. 02-141-5678 ถึง 5680 ศูนย์รับเรื่องราวร้องทุกข์ของรัฐบาล สายด่วน 1111 เว็บไซต์:www.1111.go.th
สำหรับการร้องเรียนควรระบุข้อเท็จจริงและสิ่งที่ต้องการให้ตรวจสอบ เช่น ขอทราบสถานะคำขอ ขอทราบเหตุขัดข้อง หรือขอให้ตรวจสอบระยะเวลาการดำเนินงาน
การร้องเรียนเรื่องล่าช้าไม่ได้หมายความว่าต้องกล่าวหาว่าเจ้าหน้าที่ทุจริต หากยังไม่มีหลักฐานในประเด็นดังกล่าว
7. สิ่งที่ประชาชนควรได้รับ ไม่ใช่เพียงโฉนด แต่คือคำตอบระหว่างรอ
การออกโฉนดที่ดินมีขั้นตอนซึ่งต้องตรวจสอบความถูกต้องของสิทธิและแนวเขต จึงไม่สามารถรับประกันระยะเวลาเดียวให้ทุกกรณีได้ ในขณะเดียวกัน ประชาชนที่ยื่นคำขอควรสามารถติดตามได้ว่าเรื่องของตนเองอยู่ตรงไหน ต้องดำเนินการอะไรเพิ่มเติม และควรติดต่อใคร
“เมื่อเรื่องยังไม่เสร็จ ประชาชนจะรู้ได้อย่างไรว่ากำลังรออะไร และจะได้รับคำตอบจากใคร”
แหล่งข่าว: กรมที่ดิน / คู่มือบริการภาครัฐ / ระบบถาม–ตอบกรมที่ดิน / ข้อมูลประเด็นร้องเรียนที่อยู่ระหว่างตรวจสอบของกองบรรณาธิการ
เรียบเรียง: LOPBURITODAY
