มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรีจัดพิธี “สรรพศาสตร์ศิลป์ เทพสตรีวันทา อาจาริยัง ประสิทธิ” รวมพิธีไหว้ครู–ครอบครูของ 6 ศาสตร์ ทั้งดนตรีไทย นาฏศิลป์ ทัศนศิลป์ มวยไทย ช่างไทย และวัฒนธรรมไทยไว้ในเวทีเดียว ตั้งเป้าถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นใหม่และต่อยอดศักยภาพชุมชน แต่ถ้าจะไปถึงคำว่า Soft Power จริง โจทย์หลังพิธีคือมีคนเรียนต่อ มีพื้นที่ใช้วิชา และทำให้ครู–ช่าง–ศิลปินท้องถิ่นมีคุณค่าทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นได้หรือไม่

วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ภายในห้องประชุมพระนารายณ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี เสียงดนตรี พิธีครอบครู การถวายมือ และผู้สืบทอดศิลปวัฒนธรรมจากหลายศาสตร์ ถูกนำมาอยู่ในพื้นที่เดียวกัน ภายใต้ชื่องาน “สรรพศาสตร์ศิลป์ เทพสตรีวันทา อาจาริยัง ประสิทธิ”จัดโดย สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ระหว่างวันที่ 11–12 พฤศจิกายน 2569.

สิ่งที่ต่างจากพิธีไหว้ครูในศาสตร์ใดศาสตร์หนึ่งคือ งานนี้น 6 แขนงวิชา มารวมไว้ด้วยกัน ได้แก่ ดนตรีไทย นาฏศิลป์ ทัศนศิลป์ มวยไทย ช่างไทย และ วัฒนธรรมไทย.

ทำไมต้องรวม 6 ศาสตร์ไว้ในพิธีเดียว?

ตามข้อมูลของผู้จัด เป้าหมายไม่ได้มีเพียงการแสดงความกตัญญูต่อครูผู้ถ่ายทอดวิชา แต่ต้องการให้นักศึกษาได้เรียนรู้ แบบแผน พิธีกรรม และ องค์ความรู้ของแต่ละศาสตร์ เพื่อนำไปใช้ในการสืบทอดงานวัฒนธรรมในอนาคต.

ตรงนี้สอดคล้องกับบทบาทของสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ซึ่งระบุพันธกิจไว้ทั้ง การทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม สร้างแหล่งเรียนรู้ ทำงานวิจัย และยกระดับภูมิปัญญาท้องถิ่น.

ดังนั้นพิธีนี้จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียง “รักษาธรรมเนียม” แต่พยายามใช้มหาวิทยาลัยเป็นจุดเชื่อมระหว่างครูรุ่นเก่า กับ ผู้เรียนรุ่นใหม่

“ครอบครู” คือการส่งต่อ มากกว่าการแสดงบนเวที

ภายในงานมีทั้ง พิธีไหว้ครู พิธีครอบครู การบรรเลงดนตรี และการแสดง “ถวายมือ” จากเครือข่ายศิลปวัฒนธรรม.

หากมองในมิติการศึกษา สิ่งสำคัญจึงไม่ได้อยู่แค่ความงดงามของพิธี แต่อยู่ที่กระบวนการ รับรู้ว่าใครเป็นครู วิชามาจากไหน มีแบบแผนอย่างไร และ คนรุ่นถัดไปจะรับช่วงต่ออย่างไร เพราะองค์ความรู้หลายอย่างในงานศิลปวัฒนธรรมไม่ได้ส่งต่อผ่านตำราอย่างเดียว แต่ต้องอาศัย การสังเกต การฝึก การทำซ้ำ และการเรียนกับผู้มีประสบการณ์โดยตรง

6 ศาสตร์นี้จะเป็น Soft Power ได้อย่างไร?

คำว่า Soft Power ถูกนำมาใช้ในข่าววัฒนธรรมบ่อยมาก แต่การมีศิลปวัฒนธรรม ไม่ได้แปลว่าเกิด Soft Power โดยอัตโนมัติ ตัวอย่างเช่น มวยไทย ถ้ามีเพียงคนในพื้นที่รู้วิชา นั่นคือองค์ความรู้ แต่ถ้ามีระบบฝึก มีครู มีนักเรียน มีเวที มีผู้ชมจากภายนอก มีค่ายหรือกิจกรรมสร้างรายได้ มูลค่าขององค์ความรู้ก็เริ่มขยายออกไป เช่นเดียวกับ ดนตรีไทย นาฏศิลป์ ทัศนศิลป์ หรือช่างไทย สิ่งเหล่านี้จะสร้างพลังได้ต่อเมื่อมีคน อยากเรียน อยากชม อยากซื้อ หรือ อยากเดินทางมาสัมผัส

เพราะฉะนั้น “อนุรักษ์” กับ “ต่อยอดเศรษฐกิจ” เป็นคนละขั้น

งานครั้งนี้ตั้งเป้านำมรดกทางวัฒนธรรมไปเป็นกลไกเพิ่มศักยภาพชุมชนในรูปแบบ Soft Power.

คำถามต่อจากนั้นจึงควรเป็น หลังจากนักศึกษาเรียนรู้พิธีกรรมแล้ว มีหลักสูตรหรือ Workshop ต่อไหม? ครูศิลป์ในชุมชน มีคนมาเรียนเพิ่มไหม? ช่างไทย มีคำสั่งซื้อเพิ่มหรือไม่? กลุ่มการแสดงมีพื้นที่แสดงเพิ่มขึ้นหรือไม่? และมหาวิทยาลัยสามารถทำให้คนทั่วไปเข้าถึงองค์ความรู้เหล่านี้ได้แค่ไหน นี่ต่างหากคือขั้นเปลี่ยนจาก “มรดกวัฒนธรรม” ไปสู่ “ทุนวัฒนธรรมที่สร้างมูลค่า”

จุดแข็งของราชภัฏคืออยู่ใกล้ “เจ้าของวิชา”

มหาวิทยาลัยราชภัฏมีบทบาทด้านการพัฒนาท้องถิ่น และสำหรับราชภัฏเทพสตรี สำนักศิลปะและวัฒนธรรมทำงานเกี่ยวกับทั้งการอนุรักษ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น งานวิจัย และแหล่งเรียนรู้ในพื้นที่.

นี่ทำให้มหาวิทยาลัยมีข้อได้เปรียบอย่างหนึ่ง คือไม่จำเป็นต้องเริ่มสร้าง “วัฒนธรรมใหม่” จากศูนย์ แต่สามารถค้นหาองค์ความรู้ที่มีอยู่แล้ว ในครูช่าง ศิลปิน ชุมชน และเครือข่ายท้องถิ่น แล้วนำมหาวิทยาลัยเข้ามาช่วย บันทึก สอน ออกแบบ สร้างตลาด และ เชื่อมผู้เรียนรุ่นใหม่

แต่ถ้าคนสืบทอดลดลง พิธีอย่างเดียวไม่พอ

โจทย์ของศิลปวัฒนธรรมจำนวนมากไม่ได้อยู่ที่ “คนไม่รู้จัก” เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ คนรู้จัก แต่ไม่มีใครเลือกทำเป็นอาชีพ เพราะฉะนั้นถ้าจะวัดผลการสืบทอดจริง อาจต้องดูว่า ศาสตร์ทั้ง 6 แขนงมีผู้เรียนกี่คน อายุเฉลี่ยของครูผู้ถ่ายทอดเท่าไร มีคนรุ่นใหม่ที่สามารถถ่ายทอดต่อได้กี่คน และมีช่องทางสร้างรายได้จากวิชาเหล่านั้นหรือไม่ หากเรียนแล้วไม่มีเวที ไม่มีงาน และไม่มีรายได้ การสร้างผู้สืบทอดระยะยาวก็ยากขึ้น

“ช่างไทย” อาจเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัดที่สุด

งานช่างพื้นถิ่นมีคุณค่าในตัวเอง แต่ถ้าผลิตสิ่งของที่ไม่มีใครใช้ ตลาดก็เล็กลง ตรงกันข้าม ถ้านำองค์ความรู้เดิมไปใช้กับ ของใช้ร่วมสมัย งานตกแต่ง ของที่ระลึก งานออกแบบ หรือผลิตภัณฑ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์ลพบุรี ความรู้ของช่างสามารถเดินจาก พื้นที่พิธี ไปสู่ ตลาด ได้ จุดสำคัญคือการต่อยอดไม่ควรทำให้ต้นฉบับหายไป เพราะ Soft Power ที่ไม่มีราก สุดท้ายอาจเหลือเพียงสินค้าแต่งหน้าด้วยคำว่า “วัฒนธรรม”

มวยไทย–นาฏศิลป์–ดนตรี อาจเชื่อมกับการท่องเที่ยวได้

ลองคิดต่อจากกิจกรรมสองวัน หากนักท่องเที่ยวที่มาลพบุรีสามารถ เรียนมวยไทยระยะสั้น ทดลองเล่นดนตรีไทย เรียนท่ารำ ดูช่างทำงาน หรือทดลองงานศิลปะพื้นถิ่น ศิลปวัฒนธรรมจะเปลี่ยนสถานะจาก “สิ่งที่นักท่องเที่ยวยืนดู” เป็น “สิ่งที่นักท่องเที่ยวลงมือสัมผัส” และนั่นสามารถเชื่อมไปถึง ค่าเรียน ค่ากิจกรรม สินค้าชุมชน อาหาร ที่พัก และการเดินทาง ได้พร้อมกัน นี่คือจุดที่มหาวิทยาลัยสามารถเชื่อม การศึกษา + วัฒนธรรม + ชุมชน + การท่องเที่ยว เข้าหากัน

พิธีจบวันที่ 12 พ.ย. แต่การสืบทอดต้องไม่มีวันจบ

งาน “สรรพศาสตร์ศิลป์ เทพสตรีวันทา อาจาริยัง ประสิทธิ” จัดเพียง 2 วัน คือ 11–12 พฤศจิกายน.

แต่ถ้าเป้าหมายคือการสืบทอด ผลของงานควรอยู่ต่อหลังเวทีถูกเก็บ ตัวอย่างเช่น มีการบันทึกครูและองค์ความรู้เข้าสู่ฐานข้อมูล มีคลิปหรือหลักสูตรออนไลน์ มี Workshop รายเดือน มีเครือข่ายครูในพื้นที่ มีนักศึกษาฝึกงานกับครูศิลป์ หรือเกิดผลิตภัณฑ์และกิจกรรมใหม่จากองค์ความรู้เหล่านั้น สิ่งเหล่านี้จะทำให้คำว่า “สืบสาน” วัดผลได้มากกว่าจำนวนคนเข้าร่วมพิธี

แหล่งข้อมูล: สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี / สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี
เรียบเรียง: LOPBURITODAY

• Facebook
• X
• Line