ศาลากลางลพบุรีคัดขยะเกือบ 1 ตัน — แล้ว “ต้นแบบเมืองสะอาด” จะขยายไปถึงขยะวันละ 692 ตันอย่างไร?
27 หน่วยงานในศูนย์ราชการจังหวัดลพบุรีนำขยะรีไซเคิล 977.60 กิโลกรัม และขยะอันตรายอีก 5.7 กิโลกรัมเข้าสู่กิจกรรมซื้อขายขยะครั้งที่ 2 หลังครั้งแรกเมื่อเดือนตุลาคมรวบรวมได้กว่า 2.4 ตัน จังหวัดตั้งเป้าขยายโมเดลไปยัง อปท. โรงเรียน และประชาชน แต่เมื่อข้อมูลปี 2568 ระบุว่าลพบุรีมีขยะเกิดใหม่เฉลี่ยวันละ 692 ตัน และมีขยะตกค้างกว่า 2.56 แสนตัน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “แยกได้กี่กิโล” แต่คือ “จะทำให้การแยกขยะเกิดขึ้นทุกวันได้อย่างไร”
วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ขยะจากสำนักงาน 27 หน่วยงานถูกนำมากองรวมกันบริเวณลานสนามหญ้าโรงอาหาร ศาลากลางจังหวัดลพบุรี มีทั้ง กระดาษ ขวดพลาสติก แก้ว กล่องเครื่องดื่ม และวัสดุที่สามารถนำกลับเข้าสู่ระบบรีไซเคิล ผลของกิจกรรมครั้งนี้คือ ขยะรีไซเคิล 977.60 กิโลกรัม พร้อมขยะอันตรายอีก 5.7 กิโลกรัม ภายใต้กิจกรรมซื้อขายขยะส่วนราชการ ครั้งที่ 2 ประจำปีงบประมาณ 2570 ของโครงการ “ลพบุรีเมืองสะอาด”.
ถ้ามองเฉพาะกิจกรรม เกือบหนึ่งตันคือขยะที่ไม่ต้องถูกโยนรวมลงถังแล้วส่งต่อไปยังปลายทางแบบเดียวกับขยะทั่วไป แต่ถ้ามองในระดับจังหวัด นี่คือเพียงจุดเริ่มต้น
ครั้งแรก 2.42 ตัน — ครั้งที่สองเกือบ 1 ตัน
โครงการนี้เพิ่งจัดกิจกรรมครั้งแรกไปเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2569 ครั้งนั้นมีส่วนราชการเข้าร่วม 29 หน่วยงาน และรายงานปริมาณขยะรวม 2,420.50 กิโลกรัม.
ผ่านไปประมาณสามสัปดาห์ ครั้งที่ 2 มี 27 หน่วยงาน รายงานขยะรีไซเคิล 977.60 กิโลกรัม และขยะอันตราย 5.7 กิโลกรัม.
เมื่อนำตัวเลขที่รายงานทั้งสองครั้งมาดูร่วมกัน ปริมาณวัสดุที่ถูกนำเข้าสู่กิจกรรมมีมากกว่า 3.4 ตัน แล้ว อย่างไรก็ตาม ตัวเลขสองครั้งยังเปรียบเทียบกันแบบตรง ๆ ไม่ได้ทั้งหมด เพราะข่าวครั้งแรกระบุเพียง “ปริมาณขยะทั้งรวม” ขณะที่ครั้งที่ 2 แยกชัดเป็น “รีไซเคิล” และ “ขยะอันตราย” ถ้าจังหวัดต้องการใช้กิจกรรมนี้เป็นตัวชี้วัดจริง ครั้งต่อ ๆ ไปควรรายงานด้วยมาตรฐานเดียวกัน เพื่อให้ดูแนวโน้มได้ว่า ขยะลดลงจริง หรือเพียงถูกเก็บสะสมมาขายไม่เท่ากันในแต่ละรอบ
จุดสำคัญคือ “แยกก่อนทิ้ง”
กิจกรรมนี้ใช้หลัก 3Rs คือ Reduce — ลดการใช้ Reuse — ใช้ซ้ำ Recycle — นำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ โดยจังหวัดต้องการให้ส่วนราชการเป็นตัวอย่างของการคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง ก่อนขยายไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถานศึกษา และประชาชน.
หลักคิดนี้มีความสำคัญ เพราะวัสดุอย่างกระดาษ พลาสติก แก้ว หรือโลหะ ถ้าถูกคัดตั้งแต่ต้นทาง ยังสามารถมีมูลค่าและกลับเข้าสู่ระบบรีไซเคิลได้ แต่ถ้าทุกอย่างถูกโยนรวมกับเศษอาหารและขยะเปียก คุณภาพของวัสดุรีไซเคิลจะลดลง และสุดท้ายอาจกลายเป็นภาระของระบบกำจัดเหมือนเดิม
แต่ปัญหาขยะลพบุรีใหญ่กว่า “หนึ่งตัน” มาก
ตรงนี้ต้องเอาตัวเลขอีกชุดมาวางข้างกัน รายงานสถานการณ์ขยะมูลฝอยชุมชนปี 2568 ของสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 ระบุว่า ลพบุรีมีขยะเกิดขึ้นประมาณ 252,580 ตันต่อปี หรือเฉลี่ย 692 ตันต่อวัน และมีเพียงประมาณ 24.57% ที่ถูกนำกลับมาใช้ประโยชน์หรือจัดการอย่างถูกต้องตามตัวชี้วัดของรายงาน.
ดังนั้นขยะรีไซเคิลเกือบ 1 ตันของกิจกรรมศาลากลาง มีความหมายในฐานะ “ต้นแบบพฤติกรรม” มากกว่าเป็นคำตอบเชิงปริมาณต่อขยะทั้งจังหวัด เพราะสเกลของปัญหาต่างกันมาก
และยังมี “ขยะเก่า” ที่ค้างอยู่อีก 2.56 แสนตัน
ข่าวที่ LOPBURITODAY รายงานเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน จากรายงานปี 2568 ระบุว่า ณ วันที่ 29 กันยายน 2568 จังหวัดลพบุรีมีขยะตกค้างสะสมในสถานที่กำจัด 256,586 ตัน มากกว่าปริมาณขยะใหม่ที่เกิดขึ้นทั้งปี 2568 เล็กน้อย.
ตรงนี้ทำให้โจทย์ขยะของลพบุรีมีอย่างน้อยสองด้าน ด้านหนึ่งคือ ลดของใหม่ที่จะเข้าไป ซึ่งการคัดแยกและรีไซเคิลช่วยได้ อีกด้านคือ จัดการของเก่าที่กองอยู่แล้ว ซึ่งการขายกระดาษหรือขวดจากสำนักงานไม่สามารถแก้ได้โดยตรง สองเรื่องจึงต้องเดินพร้อมกัน
“ต้นทาง” สำคัญ — แต่ต้องไม่ถูกใช้แทนคำตอบเรื่อง “ปลายทาง”
การชวนประชาชนคัดขยะ การตั้งธนาคารขยะ ตลาดนัดรีไซเคิล หรือกิจกรรมขายขยะของหน่วยงานรัฐ ทั้งหมดมีประโยชน์ เพราะทุกกิโลกรัมที่แยกออกได้คือภาระที่ลดจากระบบกำจัด แต่หากปลายทางยังจัดการขยะไม่ทัน ปัญหาก็ยังอยู่ รายงานปี 2568 ระบุว่า ลพบุรีมีขยะประมาณ 190,530 ตัน หรือ 75.43% ของขยะที่เกิดขึ้นในปีนั้น ถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่กำจัดไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการตามเกณฑ์ของรายงาน.
ดังนั้นคำว่า “ลพบุรีเมืองสะอาด” ไม่ควรวัดเฉพาะว่าหน้าสำนักงานไม่มีขยะ แต่ต้องรวมถึงว่า ขยะที่ถูกเก็บออกไปแล้ว ไปจบตรงไหน
ขยะอันตราย 5.7 กิโลกรัม ก็สำคัญ
ตัวเลขที่อาจดูเล็กในกิจกรรมครั้งนี้คือ ขยะอันตราย 5.7 กิโลกรัม.
แต่ในทางระบบ ขยะกลุ่มนี้ไม่ควรถูกนำไปรวมกับขยะทั่วไป เพราะอาจประกอบด้วยวัสดุหรือสารที่ต้องจัดการต่างออกไป ดังนั้นสิ่งที่น่าตามต่อคือ 5.7 กิโลกรัมนี้ประกอบด้วยอะไร ถูกส่งไปยังหน่วยงานหรือระบบกำจัดใด และมีหลักฐานปลายทางหรือไม่ เพราะการ “แยกได้” ยังไม่เท่ากับ “กำจัดถูกต้องแล้ว” จนกว่าจะรู้ว่ามันไปไหนต่อ
ถ้าศาลากลางเป็นต้นแบบ ต้องมีตัวเลขให้คนอื่นทำตามได้
จังหวัดตั้งเป้าจะขยายกิจกรรมไปยัง อปท. สถานศึกษา และประชาชน.
แต่ถ้าจะขยายผลจริง สิ่งที่ควรมีไม่ใช่เพียงภาพกิจกรรม แต่ควรมีข้อมูลต่อเนื่อง เช่น แต่ละหน่วยงานสร้างขยะเท่าไร แยกรีไซเคิลได้กี่เปอร์เซ็นต์ ขยะทั่วไปลดลงจากเดือนก่อนเท่าไร ได้เงินจากการขายวัสดุเท่าไร เงินดังกล่าวนำไปใช้อะไร และขยะอันตรายถูกส่งไปที่ใด เมื่อมีข้อมูลเหล่านี้ โรงเรียนหรือเทศบาลอื่นสามารถนำโมเดลไปคำนวณต่อได้ทันทีว่า ถ้าทำแบบเดียวกัน องค์กรของตัวเองจะลดขยะได้เท่าไร
จุดต่อไปไม่ควรเป็น “ครั้งที่ 3” อย่างเดียว
ถ้ากิจกรรมครั้งหน้ารายงานเพียงว่า ครั้งที่ 3 เก็บขยะได้กี่กิโลกรัม เราจะรู้แค่ผลของกิจกรรมวันนั้น แต่ยังไม่รู้ว่า พฤติกรรมเปลี่ยนหรือยัง ตัวชี้วัดที่น่าสนใจกว่าคือ หลังจัดมาแล้วสองครั้ง 27–29 หน่วยงานเหล่านี้ มีปริมาณขยะทั่วไปที่ต้องส่งไปทิ้งลดลงจริงหรือไม่ ใช้กระดาษลดลงหรือไม่ ลดพลาสติกใช้ครั้งเดียวหรือไม่ และเจ้าหน้าที่คัดแยกทุกวัน หรือเพียงรวบรวมขยะไว้รอวันที่จังหวัดจัดกิจกรรม เพราะเป้าหมายของ 3Rs ไม่ใช่สร้าง “งานขายขยะเดือนละครั้ง” แต่คือเปลี่ยนระบบในสำนักงานทุกวัน
แล้ว 3.4 ตันในสองครั้งถือว่าเยอะไหม?
คำตอบขึ้นอยู่กับว่าใช้วัดอะไร ถ้าใช้วัดว่า วัสดุรีไซเคิลจำนวนหนึ่งไม่ถูกส่งไปปนกับขยะทั่วไป ถือว่าเป็นผลที่จับต้องได้ แต่ถ้าใช้วัดความสำเร็จของการแก้ปัญหาขยะจังหวัด ยังเร็วเกินไปมาก เพราะรายงานปี 2568 ระบุว่าขยะใหม่ทั้งจังหวัดเกิดเฉลี่ย 692 ตันต่อวัน.
ดังนั้นความสำเร็จที่แท้จริงของกิจกรรมนี้ จะเกิดขึ้นเมื่อแนวคิดจากศาลากลางถูกทำซ้ำได้ ในสำนักงาน โรงเรียน บ้าน ตลาด และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พร้อมกันเป็นจำนวนมาก
แหล่งข้อมูล: สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี / สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 / LOPBURITODAY
เรียบเรียง: LOPBURITODAY
