75 เมตรรอบพระปรางค์ — “ผ้าพระบฏ” คืออะไร ทำไมลพบุรีต้องวาดขึ้นใหม่ในงานทำบุญเมือง?
8 ธันวาคมนี้ ลพบุรีเตรียมจัด “ทำบุญเมือง” ครั้งที่ 27 พร้อมเปิดพื้นที่ให้นักเรียน นักศึกษา และประชาชนร่วมวาดผ้าพระบฏยาว 75 เมตร ในหัวข้อ “พุทธกบินทร์ หิมพานต์กระจ่างธรรม” ก่อนอัญเชิญจากพระนารายณ์ราชนิเวศน์ไปถวายและห่มองค์พระปรางค์วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ — จากผืนผ้าเปล่าในตอนเช้า สู่พุทธบูชากลางเมืองในตอนเย็น
ผืนผ้ายาว 75 เมตร จะถูกคลี่ออกกลางพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ให้นักเรียน นักศึกษา และประชาชนช่วยกันแต่งเติมภาพลงไป จากนั้นในช่วงเย็น ผืนเดียวกันจะถูกอัญเชิญออกจากพระราชวัง ผ่านเมืองเก่าลพบุรี ไปยัง วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ก่อนถูกถวายและนำขึ้นห่มองค์พระปรางค์เป็นพุทธบูชา ทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นในวันที่ 8 ธันวาคม 2569 ในงาน “ทำบุญเมืองลพบุรี ครั้งที่ 27”.
ปีนี้ผู้จัดกำหนดหัวข้อการวาดว่า “พุทธกบินทร์ หิมพานต์กระจ่างธรรม” และเพิ่มความยาวผืนผ้าเป็น 75 เมตร จากปี 2568 ที่ใช้ผ้าพระบฏยาว 74 เมตร.
เพิ่มขึ้นเพียง 1 เมตร แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่า “ความยาว” คือ ทำไมเมืองลพบุรีจึงวาดผืนใหม่ขึ้นมา แล้วนำไปห่มพระปรางค์ทุกครั้งในงานทำบุญเมือง?
ก่อนอื่น “พระบฏ” คืออะไร?
คำว่า พระบฏ ไม่ได้หมายถึงผ้าธรรมดาที่เอาไปพันรอบโบราณสถาน กรมศิลปากรอธิบายว่า พระบฏคือ ภาพที่เขียนลงบนผ้าเกี่ยวเนื่องกับพระพุทธเจ้า ใช้เพื่อแขวนหรือเคารพบูชา คำว่า “บฏ” มีรากจากภาษาบาลีว่า ปฏ หมายถึง “ผืนผ้า”.
ในอดีตพระบฏจึงมีสถานะเป็นงานพุทธศิลป์ อยู่ตรงกลางระหว่าง จิตรกรรมผืนผ้า และ วัตถุแห่งศรัทธา ตัวอย่างพระบฏโบราณที่กรมศิลปากรเก็บรักษาไว้ มีทั้งภาพพระพุทธเจ้า พระสาวก ดอกไม้สวรรค์ และองค์ประกอบทางพุทธศาสนาที่วาดลงบนผืนผ้า.
ดังนั้นกิจกรรมของลพบุรีจึงเป็นการนำแนวคิดของ “จิตรกรรมบนผืนผ้าเพื่อพุทธบูชา” มาสร้างใหม่ในบริบทของเมืองปัจจุบัน
ผ้า 75 เมตรไม่ได้ถูกวาดโดยศิลปินคนเดียว
สิ่งที่ทำให้ผ้าพระบฏของงานทำบุญเมืองลพบุรีต่างจากงานศิลปะที่แขวนอยู่ในหอศิลป์ คือ คนจำนวนมากมีส่วนสร้างผืนเดียวกัน ข้อมูลการเตรียมงานปีนี้ระบุว่า สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี เปิดโอกาสให้ นักเรียน นักศึกษา และประชาชน ร่วมกันลงน้ำหนักพู่กันบนผืนผ้ายาว 75 เมตร บริเวณ หน้าตึกพระเจ้าเหา ภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์.
ในแง่นี้ พระบฏจึงไม่ได้มีเพียง “ภาพ” แต่มี ร่องรอยการมีส่วนร่วมของคนเมือง อยู่ในผืนเดียวกัน ก่อนที่ผลงานจะเปลี่ยนสถานะจากกิจกรรมศิลปะช่วงเช้า ไปเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมช่วงเย็น
จากปลายพู่กันตอนเช้า → สู่พระปรางค์ตอนเย็น
กำหนดการวันที่ 8 ธันวาคมแบ่งภาพของงานออกเป็นสองช่วงชัดเจน ช่วงเช้า มีพิธีบวงสรวงเจ้าพ่อพระกาฬที่ศาลพระกาฬ กิจกรรมร่วมวาดภาพพระบฏที่พระนารายณ์ราชนิเวศน์ และพิธีบวงสรวงเทพยดาและบรรพชนผู้ปกปักรักษาเมือง ณ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ส่วนช่วงเย็น จะมีการ อัญเชิญแห่ผ้าพระบฏยาว 75 เมตร ไปยังวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ก่อนประกอบพิธีถวายผ้าพระบฏและนำขึ้นห่มองค์พระปรางค์ ตามด้วยการบรรยาย การแสดงธรรม เจริญพระพุทธมนต์ และเวียนเทียน.
ดังนั้นความน่าสนใจทางภาพของงานอยู่ตรง ผ้าผืนเดียวเดินทางผ่านหลายบทบาทภายในหนึ่งวันจากผืนผ้าที่ยังไม่เสร็จ กลายเป็นงานจิตรกรรม กลายเป็นขบวนแห่ และจบลงที่พุทธบูชาเหนือโบราณสถานกลางเมือง
ปีที่แล้ว 74 เมตร — ปีนี้ 75 เมตร
เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2568 งานทำบุญเมืองครั้งที่ 26 ใช้ผ้าพระบฏยาว 74 เมตร ภายใต้หัวข้อ “พระรัตนตรัยกับวัดสิริจันทรนิมิตรวรวิหาร” จากนั้นมีการอัญเชิญจากพระนารายณ์ราชนิเวศน์ไปถวายและห่มองค์พระปรางค์เช่นเดียวกัน.
ปี 2569 ความยาวเพิ่มเป็น 75 เมตร และเปลี่ยนหัวข้อเป็น “พุทธกบินทร์ หิมพานต์กระจ่างธรรม”.
นี่เป็นรายละเอียดสำคัญ เพราะแสดงให้เห็นว่า งานไม่ได้หยิบผ้าเดิมออกมาใช้ซ้ำทุกปี แต่กิจกรรมถูกออกแบบให้เกิดการสร้างสรรค์ผลงานใหม่ตามแนวคิดของแต่ละปี อย่างไรก็ตาม ประกาศที่ตรวจสอบได้ในขณะนี้ยังไม่ได้อธิบายรายละเอียดว่า ภาพแต่ละช่วงในหัวข้อปี 2569 จะประกอบด้วยอะไรบ้าง จึงไม่ควรตีความชื่อหัวข้อแทนผู้สร้างไปก่อน
แล้วทำไมต้องเป็น “พระปรางค์วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ”?
เพราะพระปรางค์แห่งนี้ไม่ใช่เพียงฉากถ่ายรูปของเมืองเก่า กรมศิลปากรระบุว่า วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ เป็นวัดสำคัญของเมืองลพบุรี มีหลักฐานการสร้างและบูรณะหลายยุค สถาปัตยกรรมสำคัญคือพระปรางค์ประธานที่ตั้งอยู่กึ่งกลางวัด สูงประมาณ 30.70 เมตร และมีการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งสำคัญในสมัยอยุธยา รวมถึงสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช.
งานทำบุญเมืองจึงเลือกจุดนี้เป็นศูนย์กลางทางศรัทธา และกิจกรรมหลายปีที่ผ่านมาก็ใช้เส้นทาง พระนารายณ์ราชนิเวศน์ → วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ เป็นแกนของการอัญเชิญผ้าพระบฏ.
ถ้ามองบนแผนที่เมืองเก่า นี่ไม่ใช่เพียงการเดินจากจุด A ไปจุด B แต่คือการเชื่อม พื้นที่พระราชวัง เข้ากับ พื้นที่ศาสนา ผ่านขบวนของประชาชน
งานทำบุญเมืองเริ่มจากปี 2542
ข้อมูลการเตรียมงานปี 2569 ระบุว่า ประเพณีทำบุญเมืองลพบุรีเริ่มขึ้นครั้งแรกในเดือนธันวาคม พ.ศ.2542 จากแนวคิดของ พระครูโสภณธรรมรัต หรือหลวงพ่อถม อดีตเจ้าอาวาสวัดเชิงท่า โดยมีเป้าหมายให้ชาวลพบุรีร่วมกันทำบุญบูชาพระบรมสารีริกธาตุ ณ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ก่อนพัฒนาต่อเนื่องจนถึง ครั้งที่ 27 ในปี 2569.
ดังนั้น แม้พื้นที่พิธีจะอยู่ท่ามกลางโบราณสถานที่มีอายุหลายร้อยปี แต่ “งานทำบุญเมือง” ในรูปแบบปัจจุบัน เป็นประเพณีร่วมสมัยที่เพิ่งเดินทางมาไม่ถึงสามทศวรรษ จุดน่าสนใจจึงอยู่ตรงนี้ เมืองเก่าไม่ได้รักษาวัฒนธรรมด้วยการเก็บทุกอย่างไว้แบบเดิม บางครั้งเมืองสร้างประเพณีใหม่ขึ้นมา เพื่อเชื่อมคนปัจจุบันเข้ากับพื้นที่ประวัติศาสตร์อีกครั้ง
อย่างน้อย 3 ปีหลัง กิจกรรม “วาด–แห่–ห่ม” ยังเดินต่อเนื่อง
หลักฐานจากงานครั้งที่ 24, 25 และ 26 แสดงให้เห็นว่า กิจกรรม วาดผ้าพระบฏ อัญเชิญแห่ผ้าพระบฏ และ ถวายห่มองค์พระปรางค์ ถูกจัดต่อเนื่องในงานทำบุญเมืองหลายปีที่ผ่านมา.
ปี 2569 จึงไม่ใช่การนำกิจกรรมนี้กลับมาใหม่หลังหายไป แต่เป็นการต่อยอดประเพณีที่กำลังถูกทำให้ “จำได้” มากขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะผ่านภาพของผ้าขนาดใหญ่ที่เคลื่อนไปตามถนนเมืองเก่า
สิ่งที่น่าตามต่อไม่ใช่แค่ “ผ้ายาวกี่เมตร”
ถ้าจะทำให้ประเพณีนี้มีความหมายมากกว่าภาพสวยปีละครั้ง LOPBURITODAY อยากเห็นข้อมูลต่ออีกหลายเรื่อง อย่างแรกคือ ผ้าพระบฏหลังจบพิธีไปอยู่ที่ไหน? ถูกเก็บรักษาอย่างไร มีผลงานจากแต่ละปีหลงเหลือครบหรือไม่ และประชาชนสามารถกลับไปชมผืนเก่าได้ที่ใด ถ้ามีการเก็บต่อเนื่อง ผ้าพระบฏแต่ละปีอาจกลายเป็น Archive ทางศิลปะของเมืองลพบุรี ที่บอกได้ว่าในแต่ละปี คนในเมืองเลือกเล่าเรื่องอะไรผ่านภาพวาด
อีกคำถาม — คนรุ่นใหม่กำลัง “ดู” หรือกำลัง “ทำ”?
ผู้จัดปีนี้ระบุชัดว่าต้องการให้นักศึกษาเข้ามามีส่วนร่วม และมหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรีเตรียมถอดบทเรียนการจัดงานให้มีมิติทางวิชาการมากขึ้น รวมถึงผลักดันให้ประเพณีเข้าไปอยู่ในแผนงานของมหาวิทยาลัยในระยะยาว.
นี่เป็นเรื่องสำคัญกว่าจำนวนผู้มาร่วมงาน เพราะประเพณีจะอยู่ต่อ ไม่ใช่เพราะคนรุ่นใหม่ถูกพามายืนดู แต่เพราะพวกเขาได้เข้าไปเป็น คนวาด คนจัด คนค้นประวัติ คนบันทึก และ คนเล่าต่อ ด้วยตัวเอง
8 ธันวาคม ถ้าไปดูงาน ควรดูอะไร?
แทนที่จะรอดูเฉพาะตอนผ้าขึ้นไปอยู่บนพระปรางค์ งานนี้มีภาพที่น่าสนใจตั้งแต่ต้นทาง ช่วงเช้า
ควรดูการร่วมวาดผ้าพระบฏบริเวณหน้าตึกพระเจ้าเหา ภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ เพราะจะได้เห็นผืนผ้า “ก่อนเสร็จ” ส่วนช่วงเย็น ไฮไลต์คือขบวนอัญเชิญผ้ายาว 75 เมตรไปยังวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ และพิธีถวายห่มพระปรางค์.
ถ้าถ่ายภาพหรือวิดีโอ ช่วงที่น่าสนใจที่สุดอาจไม่ใช่ตอนจบ แต่คือช่วงที่ คนหลายสิบคนต้องช่วยกันประคองงานศิลปะชิ้นเดียวผ่านเมือง เพราะมันทำให้มองเห็น “ขนาดของผืนผ้า” ได้ชัดกว่าตัวเลข 75 เมตรเสียอีก
ทำบุญเมืองลพบุรี ครั้งที่ 27 วันที่ 8 ธันวาคม 2569 ผ้าพระบฏปีนี้ 75 เมตร หัวข้อ “พุทธกบินทร์ หิมพานต์กระจ่างธรรม” ปี 2568 74 เมตร จุดวาด หน้าตึกพระเจ้าเหา พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ปลายทาง พระปรางค์ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พระปรางค์ประธานสูง ประมาณ 30.70 เมตร.
แหล่งข้อมูล: มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี / สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มรภ.เทพสตรี / สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดลพบุรี / กรมศิลปากร
เรียบเรียง: LOPBURITODAY
